سرقت در علم حقوق به عنوان زیرمجموعه حقوق جزای اختصاصی شناخته شده و مجازات آن در قانون مجازات اسلامی در مواد ۶۵۱ تا ۶۶۷ عنوان شده است. در ادامه این مطلب قصد داریم به انواع سرقت، بررسی مفهوم این جرم و شرایط تحقق آن از منظر علمی و حقوقی بپردازیم.
منظور از جرم سرقت در قوانین کیفری چیست؟ تعریف سرقت و انواع آن
طبق قانون ۲۶۷ مجازات اسلامی که در سال ۱۳۹۲ به تصویب رسید، سرقت همان ربودن مال متعلق به غیر به صورت پنهانی است. این تعریف به ظاهر ساده، نکات مهمی را در بر دارد. نکته مهم اول اینکه، سرقت به مال مربوط شده و به حق یا منفعت مربوط نمیشود. بنابراین، موضوع سرقت اموالی هستند که از نظر فیزیکی قابلیت تصرف و ربایش دارند.
مرکز آزمون دادرز برای شروع آزمون و مشاهده کارنامه تحلیلی کلیک کنید. آزمون تکدرس، آزمون جامع، کارنامه و تحلیل عملکردنکته دوم اینکه مال باید به غیر تعلق داشته باشد. بنابراین، ربودن اموال شخصی حتی به صورت پنهانی به عنوان سرقت در نظر گرفته نمیشود. در نهایت نیز باید به این مورد توجه داشت که پنهانی بودن، جابجایی و انتقال مال بدون رضایت صاحب آن نیز از ویژگیهای اصلی سرقت محسوب میشوند.
انواع سرقت در قانون مجازات اسلامی چیست و جرایم مربوط به آن کدام است؟
سرقت در حقوق کیفری دارای مفهوم چندوجهی بوده و با توجه به مواردی از جمله شیوه انجام سرقت، شرایط ارتکاب، ویژگی مال به سرقت رفته و شخصیت مرتکب، به انواع مختلف دستهبندی شده است. این دستهبندی در تعیین نوع جرم مؤثر بوده و در تعیین مجازات و رسیدگی قضایی نیز نقش مؤثری دارد.
تعریف سرقت حدی
سرقت حدی به عنوان شدیدترین نوع سرقت در حقوق اسلامی، در ماده ۲۷۸ قانون مجازات اسلامی آمده است. محازات جرایم این نوع سرقت در قرآن کریم و منابع فقهی به تصریح بیان شده است. مهمترین جنبه این نوع سرقت، جنبه بازدارندگی آن است. زیرا مجازاتهای شدید مانند قطع دست برای آن اجرا میشوند. شرایط تحقق این نوع سرقت در مواد ۲۶۸ قانون مجازات اسلامی و بعد آن قرار دارد.
دورههای ویدیویی دادرز مشاهده دورههای آموزشی دادرز آموزش ویدیویی گامبهگام با اساتید مرکز آزمون
شرایط سرقت مشمول حد
برای شناسایی انواع سرقت حدی، باید شرایط آن وجود داشته باشد. شرایط سرقت حدی نیز بسیار سختگیرانه بوده و در موارد جدی شامل مجازات حدی خواهد شد. مهمترین شرایط وقوع سرقت حدی که در ماده ۲۶۸ قانون مجازات اسلامی آمده، به شرح زیر هستند.
- مال به سرقت رفته باید در حرز بوده باشد. منظور از حرز همان محلی است که برای حفاظت مال در نظر گرفته میشود. انواع حرز شامل گاوصندوق، منزل قفل شده و صندوق عقب خودرو است.
- ارزش مال مسروقه باید معادل 4.5 نخود طلای مسکوک باشد. این نصاب بدین منظور انجام گرفته تا حد برای سرقتهای جزئی اجرا نشود.
- مال مسروقه باید به غیر تعلق داشته باشد. سرقت مال مشاع از شریک یا مال شخصی مشمول حد نخواهد شد.
- مال به سرقت رفته نباید در دسته اموال دولتی، عمومی یا وقفی قرار داشته باشد. اگر چه این موارد جرم انگاری خواهد شد، اما شامل مجازات حد نیست.
- عمل ربودن باید بدون اطلاع مالک و به صورت پنهانی انجام شده باشد.
- مالک یا صاحب مال باید نسبت به سرقت شکایت کرده و گذشت نکند.
- سارق باید در هنگام ارتکاب جرم بالغ، مختار، عاقل و قاصد باشد.
- شاکی قبل از اثبات جرم، مال خود را به شخص دیگری نبخشیده باشد.
در صورتیکه هر کدام از این شرایط وجود نداشته باشد، سرقت خارج از شرایط حدی قرار میگیرد و از نوع تعزیری محسوب میشود.
ابزار رایگان دادرز برای محاسبه سریع درصد آزمون وکالت کلیک کنید. درصد خود را بزنید و همین حالا نتیجه را ببینید.
تعریف سرقت تعزیری
اگر سرقتی فاقد شرایط سرقت حدی باشد، در زمره سرقت تعزیری قرار میگیرد. سرقت تعزیری انواع مختلفی دارد و همه آنها در قوانین مختلف پیشبینی شدهاند. از جمله انواع سرقت تعزیری میتوان به سرقت ساده و معمولی، جیب بری و کیف قاپی، سرقت همراه با آزار و تهدید، سرقت مسلحانه، سرقت کارکنان دولت از اموال عمومی، سرقت آب و برق و… اشاره کرد.
شرایط لازم برای وقوع سرقت نوع تعزیری از نظر قانون
شرایط وقوع سرقت تعزیری از نظر قانون نسبت به سرقت حدی گستردهتر و متنوعتر بوده و در مواد مختلف قانون مجازات اسلامی به ویژه مواد ۶۵۱ الی ۶۶۷ به آنها پرداخته شده است. در این نوع سرقت، ربودن مال غیر بدون رضایت طرف، به عنوان ملاک اصلی شناخته میشود، حتی اگر این عمل به صورت آشکارا و نه به صورت پنهانی انجام شده باشد. از جمله شرایط مهم سرقت تعزیری میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- نبود شرایط سرقت حدی مانند نصاب قانونی و…
- وقوع سرقت در شب و یا استفاده از سلاح در سرقت
- سرقت توسط بیش از دو نفر انجام شده باشد.
- سرقت همراه با آزار و اذیت
- سرقت به صورت اینترنتی و با هدف انجام برداشت اطلاعات یا وجوه دیجیتال انجام گیرد.
عناصر تشکیل دهنده جرم در انواع سرقت کدامند؟
تنها در صورتی یک رفتار به عنوان سرقت شناخته میشود که سه رکن اصلی یعنی رکن قانونی، رکن مادی و رکن معنوی آن محقق شده باشد.
رکن قانونی
اولین شرط برای جرم انگاری سرقت، وجود قانون مشخص و شفاف برای آن است. این قوانین در ماده ۲۶۷ قانون مجازات اسلامی و دیگر مواد آمده و بدین ترتیب، مبنای قانونی جرم سرقت را فراهم کردهاند.
رکن مادی
منظور از رکن مادی، رفتار فیزیکی مجرمانه یعنی ربودن مال غیر بدون رضایت مالک است که به عنوان رکن مادی شناخته میشود. در این حالت باید مال از تصرف مالک خارج شده و رفتار مجرمانه نیز به صورت بالفعل صورت گرفته باشد.
رکن معنوی
منظور از رکن معنوی در انواع سرقت، همان عنصر روانی جرم سرقت است که به عنوان قصد مجرمانه شامل سوء نیت عام و خاص میشود. سوء نیت خاص همان تملک مال دیگران برای خود و یا شخص دیگر و سوء نیت عام نیز به معنای علم و عمد به غیرقانونی بودن یک عمل است.
مجازات تعیین شده برای انواع سرقت
مجازات در نظر گرفته شده برای سرقت بر اساس نوع آن، سابقه کیفری، شخصیت مرتکب و شرایط وقوع جرم تعیین میشود. این تدابیر با هدف باز دارندگی، جبران خسارات بزه دیده و اصلاح مجرم توسط قانونگذار در نظر گرفته شدهاند.
مجازات سرقت حدی
مجازات این سرقت برای بار اول شامل قطع چهار انگشت دست راست و بار دوم، قطع پای چپ از قسمت پایین برآمدگی است. مجازات سرقت حدی برای بار سوم شامل حبس ابد بوده و در بار چهارم ممکن است با صدور حکم دادگاه، اعدام اعمال شود.
مجازات تعیین شده برای انواع سرقت تعزیری
سرقت تعزیری شامل طیف گستردهای از مجازاتها است که در ادامه مهمترین مواد قانونی مرتبط با آن و مجازاتهای مشخص شده آمدهاند.
ماده ۶۵۱: در صورت سرقت در شب، همراه با سلاح و همکاری چندنفر، سرقت تعزیری موجب ۵ تا ۲۰ سال حبس یا ۷۴ ضربه شلاق همراه با رد مال خواهد بود.
ماده ۶۵۲: طبق این ماده، در صورت وقوع سرقت همراه با آزار، اذیت و تهدید، ۳ تا ۱۰ سال حبس و شلاق در نظر گرفته میشود. در صورت وجود ضرب و جرح این مجازات به ۱۵ سال تغییر میکند.
ماده ۶۵۳: سرقت همراه با کلید تقلبی و ورود غیرمجاز یا با استفاده از لباس ماموران دولتی شامل ۱ الی ۵ سال حبس و ۷۴ ضربه شلاق است.
ماده ۶۵۴: طبق این ماده، انواع سرقت در شب و با مشارکت چند نفر موجب ۳ تا ۱۵ سال حبس و شلاق بدون در نظر گرفتن ارزش مال خواهد شد. برای اطلاع بیشتر در این مورد میتوانید هشت درجه مجازاتهای تعزیری و منظور از هر درجه را مطالعه کنید.
جمعبندی
در این مطلب به انواع مختلف سرقت و مجازاتهای در نظر گرفته شده برای آنها پرداختیم. باید به این نکته توجه داشت که مجازات سارق حتی با وجود رضایت شاکی، همچنان اعمال خواهد شد و ممکن است در این شرایط، فرد مشمول تخفیف مجازات شود.
آکادمی آموزشی دادرز علاوه بر برگزاری دورههای تخصصی آمادگی برای آزمون وکالت، آماده پذیرش دعاوی حقوقی، کیفری و خانواده بوده و برای موفقیت در این مسیر، اقدامات اختصاصی در نظر گرفته است.