فهرست مطالب
- پابند الکترونیکی چیست و مبنای قانونی آن کدام است؟
- محدودهی پابند الکترونیکی چند متر است؟ (دستورالعمل ۱۴۰۱)
- چه کسی محدوده را انتخاب میکند؟
- آیا محدوده قابل افزایش است؟
- برای حبس‌های سنگین‌تر چه محدوده‌ای است؟
- پابند الکترونیکی برای چه جرایمی است؟ (درجات ۵ تا ۸ و ۲ تا ۴)
- روند درخواست پابند الکترونیکی: از دادگاه یا در مرحله‌ی اجرا؟ (ماده ۵۵۳ و رأی وحدت رویه ۸۷۴)
- هزینهی پابند الکترونیکی چقدر است؟
- اگر محکوم تخلف کند یا مشکل فنی پیش بیاید؟
- دام‌های رایج آزمون
- تست‌های آزمون وکالت با پاسخ تشریحی
- تست ۱
- تست ۲
- تست ۳
- سؤالات متداول
- محدودهی پابند الکترونیکی چند کیلومتر است؟
- پابند الکترونیکی برای چه جرایمی است و چه کسانی مشمول آن می‌شوند؟
- آیا استفاده از پابند الکترونیکی هزینه دارد؟
- آیا باید ابتدا به زندان رفت تا پابند گرفت؟
نویسنده: سجاد یوسفی، وکیل پایه یک دادگستری و مدرس دادرز
«پابند الکترونیکی تا چند کیلومتر است؟» و «چه کسانی پابند می‌گیرند؟» دو پرسشی است که بیش از همه درباره‌ی این نهاد پرسیده میشود. پابند الکترونیکی (که گاهی «پابند زندان» یا اشتباهاً «پابند الکتریکی» هم نامیده میشود) در قانون، «قرار دادن محکوم تحت نظارت سامانه‌های الکترونیکی در محدودهی مکانی مشخص» است و مبنای آن ماده ۶۲ قانون مجازات اسلامی است.
در این مقاله پاسخ دقیق را از روی متن ماده ۶۲، دستورالعمل تعیین محدودهی مراقبتی، آیین‌نامه‌ی اجرایی مراقبت‌های الکترونیکی و رأی وحدت رویهی ۸۷۴ می‌خوانیم. در پایان هم تست‌های آزمون وکالت با پاسخ تشریحی دارید.
پاسخ کوتاه: محدودهی پابند الکترونیکی چقدر است؟
محدوده را دادگاه تعیین میکند و طبق دستورالعمل تعیین محدودهی مراقبتی، سه سطح دارد: شعاع تردد حداکثر ۲۰۰ متر (درجه ۱)، ۵۰۰ متر (درجه ۲) یا ۱۰۰۰ متر (درجه ۳) از ساختمان محل سکونت. بنابراین حداکثر شعاع، یک کیلومتر است، نه چند کیلومتر.
پابند برای تعزیری‌های درجه ۵ تا ۸ و، پس از گذراندن یکچهارم حبس، برای درجه ۲ تا ۴ قابل اجراست؛ به شرط رضایت محکوم و احراز شرایط توسط دادگاه.
پابند الکترونیکی چیست و مبنای قانونی آن کدام است؟
ماده ۶۲ قانون مجازات اسلامی (مصوب ۱۳۹۲) می‌گوید در جرایم تعزیری درجه پنج تا هشت، دادگاه میتواند «در صورت وجود شرایط مقرر در تعویق مراقبتی»، محکوم به حبس را «با رضایت وی در محدودهی مکانی مشخص» تحت نظارت سامانه‌های الکترونیکی قرار دهد. یعنی به‌جای تحمل حبس در زندان، محکوم در محدوده‌ای معین و زیر نظارت دستگاه ردیاب زندگی میکند.
در عمل، پابند یک دستگاه ردیاب است که به مچ پای محکوم بسته میشود و موقعیت او را به سامانه‌ی مرکز مراقبت الکترونیکی سازمان زندان‌ها می‌فرستد. هر خروج از محدوده یا دستکاری دستگاه در همین سامانه ثبت میشود.
این نظارت را «مرکز مراقبت الکترونیکی» بر عهده دارد. طبق آیین‌نامه‌ی اجرایی مراقبت‌های الکترونیکی (مصوب ۱۳۹۷)، نظارت به‌صورت مستمر انجام میشود و اگر محکوم مقررات یا تعهدات خود را رعایت نکند، موضوع از طریق مسئول نظارت به شورای انضباطی زندان یا مرجع قضایی گزارش میشود.
ماده ۶۲ در سال ۱۳۹۹ با «قانون کاهش مجازات حبس تعزیری» (ماده ۹ آن) تقویت شد: دو تبصره‌ی تازه به آن افزوده شد. تبصره‌ی ۲ دامنه را به حبس‌های درجه ۲ تا ۴ هم رساند و تبصره‌ی ۳ به قوهی قضاییه اجازه داد برای اجرای نظارت از ظرفیت بخش خصوصی کمک بگیرد.
محدودهی پابند الکترونیکی چند متر است؟ (دستورالعمل ۱۴۰۱)
عدد دقیق محدوده در «دستورالعمل تعیین محدودهی مراقبتی محکومان تحت نظارت سامانه‌های الکترونیکی» آمده است. این دستورالعمل با شماره‌ی ۹۰۰۰/۳۳۰۴۳/۱۰۰ و تاریخ ۱۴۰۱/۵/۲۹ از سوی رئیس قوهی قضاییه ابلاغ شده است. سه محدوده تعریف میکند:
| سطح | حداکثر شعاع تردد | معادل |
|---|---|---|
| محدودهی مراقبتی درجه ۱ | ۲۰۰ متر از ساختمان محل سکونت | ۰٫۲ کیلومتر |
| محدودهی مراقبتی درجه ۲ | ۵۰۰ متر از ساختمان محل سکونت | ۰٫۵ کیلومتر |
| محدودهی مراقبتی درجه ۳ | ۱۰۰۰ متر از ساختمان محل سکونت | ۱ کیلومتر |
نکته‌ی مهم این است که شعاع از «ساختمان محل سکونت» سنجیده میشود. به همین دلیل، محکوم باید نشانی ثابت و معینی داشته باشد؛ آیین‌نامه‌ی اجرایی مراقبت‌های الکترونیکی (بند «پ» ماده ۴) هم می‌گوید نشانی و محدودهی مراقبت با مشخصات دقیق باید در تصمیم قضایی درج شود.
چه کسی محدوده را انتخاب میکند؟
انتخاب با دادگاه است. ماده ۲ دستورالعمل می‌گوید مرجع قضایی با توجه به نوع و کیفیت ارتکاب جرم، سوابق، زیان وارده به بزه‌دیده و جامعه و همچنین شخصیت و وضعیت فردی، خانوادگی و اجتماعی محکوم، یکی از سه محدوده را برمی‌گزیند. پس محدودهی «پیش‌فرض و یکسان» برای همه وجود ندارد.
آیا محدوده قابل افزایش است؟
بله، با شرط. طبق تبصره‌ی ماده ۲ دستورالعمل، اگر رفتار محکوم در دوره‌ی مراقبت مورد تأیید مرکز مراقبت الکترونیکی و قاضی اجرای احکام باشد، میتواند درخواست توسعه بدهد. توسعه فقط به محدودهی درجه ۲ یا ۳ ممکن است و باید دادگاهِ صادرکننده‌ی رأی قطعی تصمیم بگیرد. طبق تبصره‌ی ماده ۲۲ آیین‌نامه، درخواست یا پیشنهاد تغییر محدوده هر دو ماه یک بار قابل طرح است.
برای حبس‌های سنگین‌تر چه محدوده‌ای است؟
طبق ماده ۳ دستورالعمل، برای محکومان به حبس درجه ۲، ۳ و ۴ که یکچهارم حبس را گذرانده‌اند و شرایط دیگر را دارند، دادگاه محدودهی درجه ۱ (۲۰۰ متر) را در نظر می‌گیرد.
می‌خواهید حقوق جزا را در آزمون وکالت قوی بخوانید؟
با توجه به اصلاحات قانون کاهش مجازات حبس تعزیری و قوانین خاص کیفری، در دوره‌ی تخصصی حقوق جزای دادرز (با تدریس سجاد یوسفی) مواد آزمونی، آرای وحدت رویهی کیفری و تکنیک حل تست‌های ترکیبی به‌صورت نموداری و کاربردی آموزش داده شده است.
پابند الکترونیکی برای چه جرایمی است؟ (درجات ۵ تا ۸ و ۲ تا ۴)
ماده ۶۲ فهرستی از «جرایم مستثنا» ندارد؛ معیار، درجه‌ی مجازات تعزیری است. چون ماده فقط از جرایم تعزیری سخن می‌گوید، حبس‌های ناشی از حد، قصاص یا دیه در آن نمی‌گنجد. درجه‌ی حبس را باید از ماده ۱۹ تشخیص داد:
| درجه (ماده ۱۹) | میزان حبس | شرط پابند | مستند |
|---|---|---|---|
| ۵ | بیش از ۲ تا ۵ سال | از ابتدا ممکن است (با رضایت و احراز شرایط) | صدر ماده ۶۲ |
| ۶ | بیش از ۶ ماه تا ۲ سال | از ابتدا ممکن است | صدر ماده ۶۲ |
| ۷ | ۹۱ روز تا ۶ ماه | از ابتدا ممکن است | صدر ماده ۶۲ |
| ۸ | تا ۳ ماه | از ابتدا ممکن است | صدر ماده ۶۲ |
| ۴ | بیش از ۵ تا ۱۰ سال | پس از گذراندن یکچهارم حبس | تبصره‌ی ۲ ماده ۶۲ (الحاقی ۱۳۹۹) |
| ۳ | بیش از ۱۰ تا ۱۵ سال | پس از گذراندن یکچهارم حبس | تبصره‌ی ۲ ماده ۶۲ |
| ۲ | بیش از ۱۵ تا ۲۵ سال | پس از گذراندن یکچهارم حبس | تبصره‌ی ۲ ماده ۶۲ |
| ۱ (و حبس ابد غیرحدی) | بیش از ۲۵ سال | مشمول ماده ۶۲ نیست | مفهوم مخالف ماده و تبصره‌ی ۲ |
یک مثال: کسی به ۸ سال حبس تعزیری (درجه ۴) محکوم شده است. او باید ابتدا یکچهارم حبس، یعنی ۲ سال را بگذراند و بعد میتواند مشمول پابند شود. اما فردی که به ۱۸ ماه حبس (درجه ۶) محکوم شده، از همان ابتدا واجد شرط درجه است.
دقت کنید: درجه‌ی مجازات تنها یکی از شرط‌هاست. ماده ۶۲ همچنین دو شرط دیگر دارد.
- رضایت محکوم: بدون رضایت او، پابند اجرا نمی‌شود.
- شرایط تعویق مراقبتی: ماده ۴۰ برای تعویق صدور حکم چهار شرط می‌شمارد: وجود جهات تخفیف، پیش‌بینی اصلاح مرتکب، جبران ضرر و زیان (یا برقراری ترتیبات جبران) و فقدان سابقه‌ی کیفری مؤثر. تشخیص وجود این شرایط، به‌نظر اداره‌ی کل حقوقی قوهی قضاییه، با دادگاه است.
تبصره‌ی ۱ ماده ۶۲ هم اجازه می‌دهد دادگاه، در صورت لزوم، محکوم را تابع تدابیر نظارتی یا دستورهای تعویق مراقبتی (مثل حضور به‌موقع نزد مددکار یا اقامت در مکان معین) قرار دهد.
روند درخواست پابند الکترونیکی: از دادگاه یا در مرحله‌ی اجرا؟ (ماده ۵۵۳ و رأی وحدت رویه ۸۷۴)
درخواست محکوم به‌تنهایی کافی نیست و تصمیم با دادگاه است. برای رسیدن به این تصمیم دو مسیر وجود دارد و در آزمون هم تفاوتشان پرسیده میشود.
- مسیر ماده ۵۵۳ آیین دادرسی کیفری (مرحله‌ی اجرا): قاضی اجرای احکام کیفری، پس از گزارش شورای طبقه‌بندی زندان و نظر مددکاران اجتماعی، مبنی بر اینکه فعالیت شغلی، آموزش، حرفه‌آموزی، ادامه‌ی زندگی خانوادگی یا درمان پزشکی بیرون از زندان در اصلاح محکوم یا جبران زیان بزه‌دیده مؤثر است، به دادگاه صادرکننده‌ی حکم پیشنهاد می‌دهد و طبق تصمیم دادگاه عمل میشود.
- مسیر مستقیم ماده ۶۲ (رأی وحدت رویهی ۸۷۴): هیئت عمومی دیوان عالی کشور در رأی شماره‌ی ۸۷۴ مورخ ۱۴۰۴/۱۰/۲۳ اعلام کرد که در جرایم تعزیری درجه ۵ تا ۸ لازم نیست محکوم به زندان اعزام شود و پیشنهاد قاضی اجرای احکام هم شرط نیست؛ دادگاه ضمن صدور حکم یا پس از آن میتواند او را تحت نظارت الکترونیکی قرار دهد. ماده ۵۵۳ ناظر به مرحله‌ی اجرا و محکومانی است که در حال تحمل حبس‌اند.
پس اگر محکوم درجه ۵ تا ۸ باشد، وکیل میتواند در همان مرحله‌ی رسیدگی از دادگاه بخواهد پابند را در رأی لحاظ کند، نه اینکه منتظر ورود موکل به زندان بماند.
هزینهی پابند الکترونیکی چقدر است؟
استفاده از پابند رایگان نیست. تعرفهی روزانه را هر سال رئیس قوهی قضاییه بر اساس قانون بودجه ابلاغ میکند. در بخشنامهی شماره‌ی ۹۰۰۰/۳۳۲۷۶/۱۰۰ مورخ ۱۴۰۳/۶/۲۴، که آخرین تعرفهی منتشرشده‌ای است که بررسی کردیم، مبالغ روزانه چنین بود:
- عموم افراد: ۳۰٬۰۰۰ تومان (۳۰۰٬۰۰۰ ریال)
- کسانی که به تشخیص مددکار و تأیید رئیس مؤسسه‌ی کیفری، با موافقت مدیرکل زندان‌های استان، از پرداخت مبلغ بالا ناتوانند: ۱۵٬۰۰۰ تومان (۱۵۰٬۰۰۰ ریال)
- تحت پوشش کمیته‌ی امداد، بهزیستی و زنان سرپرست خانوار: ۵٬۰۰۰ تومان (۵۰٬۰۰۰ ریال)
این ارقام مربوط به سال ۱۴۰۳ است و هر سال تغییر میکند (تعرفهی ۱۴۰۲ برای عموم، ۲۰ هزار تومان در روز بود). برای ۱۴۰۵، پیش از هر تصمیمی تعرفهی روز را از مرجع اجراکننده بپرسید. علاوه بر هزینهی روزانه، آیین‌نامه از محکوم «وثیقه» برای جبران خسارت تجهیزات می‌گیرد؛ و اگر سازمان زندان‌ها تشخیص دهد فرد نمی‌تواند تمام یا بخشی از هزینه را بپردازد، در حد بودجه از پرداخت معاف میشود.
اگر محکوم تخلف کند یا مشکل فنی پیش بیاید؟
- نظارت شبانه‌روزی است و تخلف از مقررات یا تعهدات به مرجع قضایی یا شورای انضباطی زندان گزارش میشود.
- اگر اجرای نظارت به دلایل فنی ممکن نباشد، مرکز مراقبت الکترونیکی موضوع را به مرجع قضایی اعلام میکند.
- خروج اضطراری از محدوده (مثلاً برای حفظ جان) در صورتی تخلف نیست که محکوم ضرورت را ثابت کند.
- خسارت وارد‌شده به تجهیزات از محل وثیقه جبران میشود.
دام‌های رایج آزمون
- «تا ۱۰۰۰ متر» سقف است، نه حد ثابت. محدوده درجه ۱ و ۲ و ۳ دارد و دادگاه انتخاب میکند.
- درجه‌ی ۱ مشمول نیست. درجه‌های ۲ تا ۴ هم فقط پس از یکچهارم حبس.
- پابند تعلیق یا تعویق نیست. نظریه‌ی مشورتی ۷/۱۴۰۰/۱۷۰۵ (۱۴۰۱/۱/۲۲) آن را «تأسیس حقوقی جدید برای اجرای مجازات حبس» می‌داند؛ بنابراین ممنوعیت تعلیق و تعویق در ماده ۴۷ مانع ماده ۶۲ نیست. (توجه: همان نظریه اعمال پابند را منوط به شروع اجرای حبس می‌دانست، اما برای درجه ۵ تا ۸ رأی وحدت رویهی ۸۷۴ بعدتر آن را کنار گذاشته است.)
- رضایت محکوم شرط است. دادگاه نمی‌تواند به‌زور محکوم را تحت پابند قرار دهد.
برای جدول کامل درجه‌ها و نحوه‌ی حفظ آن‌ها صفحه‌ی هشت درجه‌ی مجازات‌های تعزیری را ببینید. مواد پرتکرار جزا را هم در مواد مهم حقوق جزا برای آزمون وکالت مرور کنید. اگر درصد و ضریب آزمون برایتان مهم است، محاسبه‌گر درصد آزمون هم کمک میکند. برای ادامه‌ی مباحث جرایم، انواع سرقت و تفاوت دادگاه کیفری ۱ و ۲ را بخوانید.
تست‌های آزمون وکالت با پاسخ تشریحی
تست ۱
کسی به ۱۸ ماه حبس تعزیری محکوم شده است. کدام گزینه درباره‌ی نظارت الکترونیکی (ماده ۶۲ قانون مجازات اسلامی) درست است؟
- فقط پس از گذراندن یکچهارم حبس ممکن است.
- چون حبس درجه ۶ است، با رضایت محکوم و احراز شرایط، از ابتدا ممکن است.
- به‌دلیل کمتر از دو سال بودن، اساساً ممکن نیست.
- بدون رضایت محکوم هم دادگاه میتواند اعمال کند.
پاسخ: گزینه‌ی ۲. ۱۸ ماه در بازه‌ی «بیش از ۶ ماه تا ۲ سال» یعنی درجه ۶ ماده ۱۹ است. صدر ماده ۶۲ جرایم درجه ۵ تا ۸ را بدون شرط کسر مدت حبس شامل میشود. گزینه‌ی ۱ مخصوص درجه ۲ تا ۴ و گزینه‌ی ۴ برخلاف شرط رضایت است.
تست ۲
محکومی به ۸ سال حبس تعزیری محکوم شده است. حداقل چند سال از حبس را باید بگذراند تا بتواند مشمول نظارت الکترونیکی ماده ۶۲ شود؟
- هیچ؛ از ابتدا مشمول است.
- یک سال
- دو سال
- چهار سال
پاسخ: گزینه‌ی ۳. ۸ سال حبس، «بیش از ۵ تا ۱۰ سال» و درجه ۴ است. طبق تبصره‌ی ۲ ماده ۶۲ (الحاقی ۱۳۹۹)، درجه ۲ تا ۴ پس از گذراندن یکچهارم حبس مشمول‌اند؛ یکچهارم ۸ سال، دو سال است.
تست ۳
طبق «دستورالعمل تعیین محدودهی مراقبتی محکومان»، حداکثر شعاع تردد در بالاترین سطح محدودهی مراقبتی چقدر است؟
- ۲۰۰ متر
- ۵۰۰ متر
- ۱۰۰۰ متر
- ۵ کیلومتر
پاسخ: گزینه‌ی ۳. دستورالعمل سه سطح را با شعاع حداکثر ۲۰۰، ۵۰۰ و ۱۰۰۰ متر از ساختمان محل سکونت تعریف کرده است. گزینه‌ی ۴ در هیچ‌جا نیامده.
چقدر به دام‌های تستی این مبحث مسلط شدید؟
وارد سامانه‌ی آزمون آنلاین دادرز شوید و تست‌های طبقه‌بندی‌شده‌ی حقوق جزا را به‌همراه تحلیل ویدیویی روی تخته‌ی هوشمند بررسی کنید. برای یادگیری کامل مباحث هم می‌توانید دوره‌های آموزشی دادرز را ببینید.
سؤالات متداول
محدودهی پابند الکترونیکی چند کیلومتر است؟
حداکثر یک کیلومتر. طبق دستورالعمل تعیین محدودهی مراقبتی، دادگاه یکی از سه محدوده را با شعاع حداکثر ۲۰۰، ۵۰۰ یا ۱۰۰۰ متر از ساختمان محل سکونت تعیین میکند. توسعهی محدوده به درجه ۲ یا ۳ در صورت تأیید رفتار محکوم و با تصمیم دادگاه ممکن است.
پابند الکترونیکی برای چه جرایمی است و چه کسانی مشمول آن می‌شوند؟
برای محکومان به حبس تعزیری درجه ۵ تا ۸، با رضایت خودشان و احراز شرایط تعویق مراقبتی توسط دادگاه. محکومان به حبس تعزیری درجه ۲ تا ۴ هم پس از گذراندن یکچهارم حبس مشمول‌اند. ماده ۶۲ فهرست جرم مستثنا ندارد؛ معیار درجه‌ی مجازات است.
آیا استفاده از پابند الکترونیکی هزینه دارد؟
بله. هزینهی روزانه بر اساس بخشنامهی سالانهی رئیس قوهی قضاییه تعیین میشود (در ۱۴۰۳ برای عموم ۳۰ هزار تومان در روز) و محکوم وثیقهای برای خسارت تجهیزات هم میسپارد. افراد ناتوان از پرداخت تخفیف یا معافیت دارند. تعرفهی سال جاری را از مرجع اجراکننده بپرسید.
آیا باید ابتدا به زندان رفت تا پابند گرفت؟
در جرایم درجه ۵ تا ۸، طبق رأی وحدت رویهی ۸۷۴ (۱۴۰۴/۱۰/۲۳) لازم نیست محکوم به زندان اعزام شود؛ دادگاه ضمن صدور حکم یا پس از آن میتواند او را تحت نظارت الکترونیکی قرار دهد. برای درجه ۲ تا ۴ باید یکچهارم حبس سپری شده باشد.
مطالب این صفحه صرفاً جنبه‌ی آموزشی دارد و جایگزین مشاوره‌ی تخصصی با وکیل دادگستری نیست.
تلگرام
وکیل پایه یک دادگستری و مدرس آزمون وکالت. دوره‌ها، آزمون‌های آنلاین و مشاوره‌ی رایگان دادرز برای قبولی در آزمون وکالت طراحی شده‌اند.
درباره‌ی دادرز و استاد یوسفیمقالههای مرتبط
ویدیوهای آپاراتتدریس جرم رشا و ارتشا؛ نمونه‌ای از قوانین خاص آزمون وکالتبسیاری از داوطلبان آزمون وکالت هنگام مطالعه قوانین خاص، مخصوصا در مباحث کیفری، با یک چالش جدی روبه‌رو می‌شوند؛ اینکه مواد قانونی…
ویدیوهای آپاراتآموزش کامل مرور زمان در حقوق کیفری و مرور مواد مربوطهمبحث مرور زمان در حقوق کیفری از موضوعاتی است که بسیاری از داوطلبان آزمون‌های حقوقی را سردرگم میکند؛ چون درک شرایط مرور…
انواع سرقت کدامند و باعث چه مجازاتی می‌شوند؟ جزییات قانونی مهمنویسنده: سجاد یوسفی، وکیل پایه یک دادگستری و مدرس دادرز سرقت یکی از پرتکرارترین موضوعات جزای اختصاصی در آزمون وکالت است؛ چون…
سوءپیشینه کیفری چیست و چه مجازات هایی باعث ایجاد آن می‌شوند؟ (+نکات استخدامی)بسیاری از افراد در زمان استخدام، دریافت مجوز‌های گوناگون و یا حتی ثبت نام در دانشگاه، به گواهی سوءپیشینه کیفری نیاز دارند.…این مقاله بخشی از راهنمای حقوق جزا است.
دیدگاه‌ها ۰