بسیاری از افراد زمانی که با یک پرونده کیفری روبهرو میشوند، نمیدانند مجازاتی که برای آن جرم در نظر گرفته شده در کدام دسته قرار میگیرد و چه شدتی دارد. آشنایی با هشت درجه مجازات های تعزیری به شما کمک میکند که بهتر بدانید هر جرم چه پیامدی دارد و در چه شرایطی امکان تخفیف یا تغییر مجازات وجود خواهد داشت.
منظور از حبس تعزیری چیست؟
برای درک مفهوم حبس تعزیری، ابتدا باید با معنای «تعزیر» در قانون آشنا شویم. بر اساس ماده 18 قانون مجازات اسلامی، تعزیر به مجازاتی گفته میشود که در زمره حدود، قصاص یا دیه قرار نمیگیرد و طبق قانون، برای ارتکاب برخی اعمال حرام یا نقض مقررات حکومتی تعیین و اجرا میشود. همچنین نوع مجازات، میزان آن، نحوه اجرا و مقررات مربوط به تخفیف، تعلیق، سقوط یا سایر احکام مرتبط با تعزیر نیز به وسیله قانون مشخص میشود.
مرکز آزمون دادرز برای شروع آزمون و مشاهده کارنامه تحلیلی کلیک کنید. آزمون تکدرس، آزمون جامع، کارنامه و تحلیل عملکردبنابراین میتوان گفت جرایم تعزیری آن دسته از جرایمی هستند که جرمانگاری آنها توسط قانونگذار انجام شده است، نه مستقیما توسط شرع. حبس تعزیری نیز یکی از انواع مجازاتهای تعزیری است که قانونگذار برای برخی جرایم در نظر گرفته است.
تفاوت تعزیر و حد چیست؟
تفاوت اصلی میان «حد» و «تعزیر» در منبع تعیین مجازات و میزان آن است. مجازات حدی، مجازاتی مشخص و ثابت است که نوع و مقدار آن در شرع تعیین شده است؛ در حالی که تعزیر به مجازاتی گفته میشود که در شرع به طور مستقیم تعیین نشده و قانونگذار با توجه به مصالح و نیازهای جامعه آن را وضع میکند. برای مثال، بسیاری از تخلفات راهنمایی و رانندگی یا جرایم مربوط به تعزیرات حکومتی در این دسته قرار میگیرند.
البته در برخی موارد ریشه بعضی از جرایم تعزیری در متون شرعی دیده میشود، اما درباره نوع یا میزان مجازات آنها حکمی مشخص بیان نشده و تعیین مجازات به حکومت و قانونگذار واگذار شده است (مثلا کلاهبرداری، رشوه و اختلاس).
دورههای ویدیویی دادرز مشاهده دورههای آموزشی دادرز آموزش ویدیویی گامبهگام با اساتید مرکز آزمونیکی از معیارهای مهم در تعزیر برای تعریف هشت درجه مجازات های تعزیری این است که میزان آن باید کمتر از مجازات حد باشد؛ برای نمونه حد شلاق معمولا تا 100 ضربه تعیین شده است. برخلاف مجازاتهای حدی که مقدار و کیفیت آنها ثابت است، در مجازاتهای تعزیری قانونگذار چارچوب را تعیین میکند و قاضی با توجه به شرایط مختلف درباره میزان آن تصمیم میگیرد.
جدول مقایسه مجازات تعزیری و حدی
| موضوع | تعزیر | حد |
| عوامل موثر در تعیین مجازات | عواملی مانند شخصیت مجرم، وضعیت روحی و جسمی او و همچنین زمان و مکان وقوع جرم میتواند مؤثر باشد. | این ملاحظات نقشی در میزان مجازات ندارند و حکم ثابت است. |
| هدف مجازات | بیشتر بر اصلاح و تادیب مجرم تاکید میشود. | با هدف پیشگیری از تکرار جرم و حفظ نظم و مصالح اساسی جامعه اجرا میشود. |
| توبه | ممکن است با توبه ساقط شود. | توبه فقط در شرایط خاصی، مانند قبل از مراجعه به قاضی، میتواند مؤثر باشد. |
| تخفیف و تعلیق | امکان تخفیف یا تعلیق وجود دارد. | معمولا تخفیف یا تعلیق پذیرفته نمیشود. |
هشت درجه مجازات های تعزیری کدامند؟
ماده 19 قانون مجازات اسلامی، مجازاتهای تعزیری را بر اساس شدت و سنگینی به هشت درجه تقسیم کرده است. هرچه درجه مجازات پایینتر باشد، شدت آن بیشتر است و با افزایش شماره درجه، مجازات سبکتر میشود. تقسیم بندی درجات مجازات تعزیری به شرح زیر است:
ابزار رایگان دادرز برای محاسبه سریع درصد آزمون وکالت کلیک کنید. درصد خود را بزنید و همین حالا نتیجه را ببینید.درجه 1
شدیدترین نوع مجازات تعزیری است و شامل حبس بیش از 25 سال، جزای نقدی بیش از 9.200.000.000 ریال، مصادره کل اموال و همچنین انحلال شخص حقوقی میشود.
درجه 2
در این درجه، مجازات شامل حبس بیش از 15 تا 25 سال و جزای نقدی بیش از 5.000.000.000 تا 9.200.000.000 ریال است.
درجه 3
مجازاتهای این درجه از مجموعه هشت درجه مجازات های تعزیری، شامل حبس بیش از 10 تا 15 سال و جزای نقدی بیش از 3.300.000.000 تا 5.000.000.000 ریال میشود.
درجه 4
در این درجه مجازاتها شامل حبس بیش از 5 تا 10 سال، جزای نقدی بیش از 1.650.000.000 تا 3.300.000.000 ریال و نیز انفصال دائم از خدمات دولتی و عمومی است.
درجه 5؛ هشت درجه مجازات های تعزیری
این درجه شامل حبس بیش از 2 تا 5 سال، جزای نقدی بیش از 800.000.000 تا 1.650.000.000 ریال است. همچنین محرومیت از حقوق اجتماعی بیش از 5 تا 15 سال، ممنوعیت دائم از یک یا چند فعالیت شغلی یا اجتماعی برای اشخاص حقوقی و ممنوعیت دائم از دعوت عمومی برای افزایش سرمایه برای اشخاص حقوقی هم لحاظ میشود.
درجه 6
مجازاتهای این درجه شامل حبس بیش از 6 ماه تا 2 سال، جزای نقدی بیش از 200.000.000 تا 800.000.000 ریال، شلاق از 31 تا 74 ضربه (و تا 99 ضربه در جرایم منافی عفت)، محرومیت از حقوق اجتماعی بیش از 6 ماه تا 5 سال است. ضمن اینکه موارد زیر هم وجود دارد:
- انتشار حکم قطعی در رسانهها
- ممنوعیت از برخی فعالیتهای شغلی یا اجتماعی برای اشخاص حقوقی تا حداکثر 5 سال
- ممنوعیت از دعوت عمومی برای افزایش سرمایه تا 5 سال
- ممنوعیت از صدور برخی اسناد تجاری برای اشخاص حقوقی تا 5 سال
درجه 7
در این درجه مجازات شامل حبس از 91 روز تا 6 ماه، جزای نقدی بیش از 100.000.000 تا 200.000.000 ریال، شلاق از 11 تا 30 ضربه و محرومیت از حقوق اجتماعی تا 6 ماه میشود.
درجه 8
سبکترین درجه مجازات تعزیری است و شامل حبس تا 3 ماه، جزای نقدی تا 100.000.000 ریال و شلاق تا 10 ضربه است.
بخشیدن هشت درجه مجازات های تعزیری
تمام هشت درجه مجازات های تعزیری قابل بخشش نیستند و تنها در صورت وجود یکی از شرایط زیر، دادگاه این اختیار را دارد که مجازات حبس تعزیری درجه 3 تا 8 را کاهش دهد، آن را معلق کند یا حتی مورد بخشش قرار دهد:
- وجود جهات تخفیف
چنانچه دادگاه با توجه به اوضاع و احوال پرونده تشخیص دهد که امکان اصلاح محکومعلیه وجود دارد یا احتمال تکرار جرم از سوی او کم است، میتواند مجازات تعیینشده را تخفیف دهد یا از اجرای آن صرفنظر کند.
- گذشت شاکی
اگر شاکی پرونده رضایت دهد و قاضی نیز این گذشت را بپذیرد، دادگاه میتواند مجازات حبس را کاهش داده یا اجرای آن را متوقف کند.
- حسن رفتار محکوم
در صورتی که محکوم طی یک سوم یا نیمی از مدت محکومیت خود در زندان رفتار مناسب و قابل قبولی داشته باشد، دادگاه میتواند اجرای باقیمانده مجازات حبس او را معلق کند.
جمع بندی هشت درجه مجازات های تعزیری
در مجموع، آشنایی با مفهوم حبس تعزیری و تفاوت آن با مجازاتهای حدی، به درک بهتر نظام کیفری کمک میکند. همچنین شناخت درجات هشتگانه مجازات های تعزیری نشان میدهد که قانونگذار چگونه شدت مجازاتها را طبقهبندی کرده است. این آگاهی در کنار مواردی مانند مجازات جانشین حبس به افراد کمک میکند پیامدهای قانونی جرایم و شرایط تخفیف یا تعلیق مجازات را بهتر درک کنند.