اگر در اثر وقوع اتفاقی مجرمانه متضرر شدهاید و قصد شکایت دارید، بهتر است بدانید که تنها تا مدت زمانی مشخص امکان ثبت شکایت و رسیدگی به مشکل شما وجود دارد. این تعریف که توضیحی ساده برای قانون مرور زمان محسوب میشود، به یکی از اصول بنیادی نظام قضایی اشاره دارد. این اصل که رابطه زمانی بین وقوع جرم و مدت زمان مجاز برای آغاز پیگیری قضائی را مشخص میکند، ابزاری مهم برای رسیدگی عادلانه به جرایم در حقوق جزا بهشمار میآید. در ادامه به توضیح این مفهوم، عملکرد و اهمیت آن در جامعه میپردازیم.
قانون مرور زمان به چه معناست؟
مرور زمان در امور حقوقی و کیفری به دورهای گفته میشود که قانون برای طرح دعوا، رسیدگی به جرم یا اجرای حکم کیفری تعیین کرده است. اگر رسیدگی به جرم یا اجرای حکم قطعی در این بازه زمانی انجام نشود، دیگر امکان تعقیب یا اجرای حکم وجود ندارد. در اصطلاح قانونی به این صورت بیان میشود که جرم مشمول مرور زمان شده است.
مرکز آزمون دادرز برای شروع آزمون و مشاهده کارنامه تحلیلی کلیک کنید. آزمون تکدرس، آزمون جامع، کارنامه و تحلیل عملکرددر گذشته جزئیات مربوط به مرور زمان در قانون آیین دادرسی کیفری ذکر شده بود؛ اما پس از لازمالاجرا شدن قانون مجازات اسلامی سال ۱۳۹۲، بررسی دقیقتر شرایط برای در نظر گرفتن مرور زمان اهمیت بیشتری پیدا کرد. در واقع امروزه مرور زمان با پیشبینی و بررسی قانونگذار انجام شده و این امکان وجود دارد که بسته به زمان و شرایط، صدور یا اجرای حکم متوقف شده یا تعقیب متهم دیگر امکانپذیر نباشد.
انواع قانون مرور زمان در قوانین مجازات اسلامی
بر اساس قانون مجازات اسلامی سال ۱۳۹۲، مرور زمان کیفری در سه نوع مختلف قابل بررسی است که عبارتند از:
مرور زمان شکایت
اگر شاکی در بازه قانونی تعیینشده اقدام به طرح شکایت نکند، باعث از دست رفتن حق شکایت و جلوگیری از رسیدگی به جرم میشود. بهعبارت دیگر رعایت نکردن مهلت زمانی قانونی برای طرح شکایت، به معنای اسقاط حق شاکی بابت شکایت است. براساس قانون مرور زمان، در جرائم تعزیری قابل گذشت، شاکی تنها یک سال از زمان آگاهی از وقوع جرم فرصت دارد که شکایت خود را مطرح کند. اگر این مهلت سپری شود، حتی ارائه دلایل معتبر نیز مانع از سقوط حق شکایت نخواهد شد.
دورههای ویدیویی دادرز مشاهده دورههای آموزشی دادرز آموزش ویدیویی گامبهگام با اساتید مرکز آزمون
مرور زمان تعقیب
این نوع مرور زمان دو وضعیت دارد. حالت اول مربوط به زمانی است که شکایتی مطرح نشده باشد. دومین حالت نیز به زمانی اشاره دارد که شکایت انجام شده اما از آخرین اقدامی که بابت تعقیب صورت گرفته، 3-15 سال گذشته باشد اما رای بهصورت قطعی صادر نشده باشد. این شرایط نیز مشمول مرور زمان خواهد شد.
مرور زمان مجازات
سومین نوع از قوانین مرور زمان در مجازات اسلامی، مرور زمان مربوط به مجازات است. اگر حکم قطعی صادر شده باشد اما تا پایان مهلت قانونی، اجرای آن انجام نشود، پس از انقضای این مدت، اجرای حکم متوقف خواهد شد.
ابزار رایگان دادرز برای محاسبه سریع درصد آزمون وکالت کلیک کنید. درصد خود را بزنید و همین حالا نتیجه را ببینید.چه جرایمی شامل مرور زمان نمیشوند؟
در نظام حقوقی ایران، مرور زمان برای بسیاری از جرایم اعمال میشود، اما استثنائاتی نیز وجود دارد. جرایمی که به دلیل اهمیت بالا یا ضرورت حفظ نظم عمومی، مشمول مرور زمان نمیشوند و در هر زمان قابل پیگرد و مجازات هستند. این جرایم عبارتند از:
- جرایم علیه امنیت داخلی و خارجی کشور: این دسته از جرایم، مانند جاسوسی، افساد فیالارض، محاربه و مفسد فیالارض، به دلیل تهدید مستقیم ثبات و امنیت کشور، فاقد مرور زمان هستند.
- جرایم اقتصادی: جرایمی نظیر کلاهبرداری، اختلاس، ارتشاء و پولشویی به علت آسیبرسانی جدی به اقتصاد و حقوق مردم، مشمول مرور زمان نمیشوند تا با قاطعیت بیشتری با آنها برخورد شود.
- جرایم مرتبط با قانون مبارزه با مواد مخدر: با توجه به مضرات و آسیبهای اجتماعی مواد مخدر، جرایم مربوط به حمل، نگهداری، توزیع و تولید انواع مواد مخدر، از قانون مرور زمان مستثنی بوده و شامل این قانون نمیشوند.
- جرائم حدود الهی، قصاص و دیات: این جرایم که جنبه شرعی و اخلاقی بارزی دارند هم شامل قانون مربوط به مرور زمان نمیشوند. از جمله این جرایم میتوان به قتل نفس، سرقت با شرایط خاص، زنا و لواط اشاره کرد.
در مورد اعمال مرور زمان باید به این نکته هم اشاره کرد که اگر فرد متضرر در اثر جرم پیش از انقضای زمان برای شکایت فوت کند، هر یک از ورثه او حق شکایت تا 6 ماه از تاریخ فوت را خواهند داشت. البته نباید دلیلی برای صرف نظر از شکایت وجود داشته باشد. برای اطلاع دقیق از جزئیات و شرایط مربوط به مرور زمان در هر جرم، باید به قوانین مراجعه کرد و به نظرات مراجع قضایی استناد کرد.
مدت تعقیب و رسیدگی
قانونگذار در ماده ۱۰۵ قانون مجازات اسلامی، مدت مرور زمان تعقیب و رسیدگی را با توجه به نوع جرم و شدت مجازات آن تعیین کرده است. برای مثال:
- جرایم تعزیری درجه یک تا سه: برای این گروه از جرایم، مدت مرور زمان ۱۵ سال در نظر گرفته شده است. یعنی اگر از زمان ارتکاب جرم یا از آخرین اقدام تعقیبی ۱۵ سال بگذرد، تعقیب متوقف میشود.
- جرایم تعزیری درجه چهار: در این سطح، مرور زمان ۱۰ سال تعیین شده؛ یعنی اگر ظرف این مدت تعقیب صورت نگیرد، جرم مشمول مرور زمان میشود.
- جرایم تعزیری درجه پنج و شش: مدت زمانی که برای تعقیب و مجازت در این دسته از جرایم در نظر گرفته شده، بهترتیب 7 و 5 سال است.
- جرایم تعزیری درجه هفت و هشت: اگر سه سال از ارتکاب یا آخرین تعقیب بگذرد و اقدامی صورت نگیرد، این جرایم مشمول قانون مرور زمان خواهند بود و رسیدگی به آنها امکانپذیر نیست.
در واقع اگر جرم از نوع تعزیری باشد و در مدت زمان گفتهشده اقدامی برای تعقیب متهم انجام نشود، تعقیب، تشکیل پرونده و رسیدگی به جرم امکانپذیر نخواهد بود. البته در تمام این موارد تبصرههایی وجود دارد که برای اطلاع از آنها باید به قانونگذار مراجعه کرد.
سخن پایانی
مرور زمان در نظام کیفری ابزاری برای رسیدگی عادلانه به جرایم و ثبات روابط اجتماعی است. چراکه تعیین مهلت مشخص برای طرح شکایت، تعقیب و اجرای حکم، به ساماندهی روند دادرسی و جلوگیری از پیگردهای بینتیجه یا طولانیمدت کمک میکند. آگاهی از این قانون به شهروندان کمک میکند تا پیش از ضایع شدن حق خود، برای رسیدگی به مشکلات و جرایمی که باعث ضرر و زیان آنها شده، اقدام کنند. در آکادمی دادرز این امکان برای شما فراهم است تا با دریافت مشاوره از وکلا و کارشناسان حقوقی، اطلاعات خود در زمینههای مختلف مانند مرتکبین کدام جرائم به مجازات جانشین حبس محکوم میشوند؟ افزایش داده و از هر مشکلی جلوگیری کنید.