مبحث مرور زمان در حقوق کیفری از موضوعاتی است که بسیاری از داوطلبان آزمونهای حقوقی را سردرگم میکند؛ چون درک شرایط مرور زمان، محدوده اجرای آن و جزئیات مواد قانونی معمولا سخت به نظر میرسد. داوطلب هنگام مطالعه این بحث، اغلب با این پرسش روبهرو میشود که دقیقا چه زمانی تعقیب یا اجرای حکم متوقف میشود و چه جرایمی مشمول این قانون هستند. به همین دلیل سعی داریم در آموزش کامل مرور زمان در حقوق کیفری به تمامی این پرسشها پاسخ دهیم.
مرور زمان تعقیب به چه معناست؟
هرگاه از زمان ارتکاب جرم تا پایان مهلتهای قانونی مقرر شده هیچگونه پیگیری صورت نگیرد، یا پس از آخرین عمل تعقیبی یا تحقیقی تا پایان این مهلتها حکمی صادر نشود، تعقیب جرایم تعزیری متوقف خواهد شد.
مرکز آزمون دادرز برای شروع آزمون و مشاهده کارنامه تحلیلی کلیک کنید. آزمون تکدرس، آزمون جامع، کارنامه و تحلیل عملکردبرای درک نکات مهم و شرایط مرور زمان خوب است بدانید که طبق تبصره اول ماده 105، منظور از اقدامات تعقیبی و تحقیقی همان اعمالی است که مقام قضایی در چارچوب وظایف قانونی انجام میدهد؛ مانند:
- جلب یا احضار متهم
- بازپرسی از متهم
- شنیدن اظهارات شهود و مطلعان
- انجام تحقیقات و بررسی محل وقوع جرم
- نیابت قضایی
چه زمانی پروند مشمول مرور زمان میشود؟
با توجه به اینکه مرور زمان به معنای سپری شدن مدتی است که پس از آن دیگر امکان اقامه دعوا، پیگیری کیفری، صدور رأی یا اجرای مجازات درباره جرم مشخص وجود نخواهد داشت، با گذشت این دوره، موضوع جرم به تدریج به فراموشی سپرده میشود (به این معنی که امکان تحقق عدالت از میان میرود).
صاحب نظران حقوقی دلایل مختلفی برای پیشبینی این وضعیت در قانون مطرح کردهاند، از جمله:
دورههای ویدیویی دادرز مشاهده دورههای آموزشی دادرز آموزش ویدیویی گامبهگام با اساتید مرکز آزمون- دشواری اثبات جرم: هرچه زمان میگذرد، دسترسی به دلایل، مدارک و شواهد سختتر شده و بازسازی حقیقت با مشکل مواجه میشود.
فشار روانی متهم: فردی که متهم یا محکوم است، با گذشت زمان همواره نگران دستگیری، صدور حکم یا اجرای مجازات میماند. مرور زمان این نگرانی را پایان میدهد و امکان بازگشت به یک زندگی آرامتر را فراهم میکند.
فراموش نکنید که در قانون مجازات اسلامی، مرور زمان تنها درباره جرایم تعزیری کاربرد دارد؛ یعنی جرایمی که میزان مجازات آنها به تصمیم قاضی واگذار شده است. طبق آموزش کامل مرور زمان در حقوق کیفری جرایم حدی، قصاص و دیه تحت هیچ شرایطی مشمول مرور زمان نمیشوند.
ابزار رایگان دادرز برای محاسبه سریع درصد آزمون وکالت کلیک کنید. درصد خود را بزنید و همین حالا نتیجه را ببینید.آموزش کامل مرور زمان در حقوق کیفری: آشنایی با انواع مرور زمان در قانون
در قانون، مرور زمان به دو دسته اصلی تقسیم میشود:
- مرور زمان عام
این نوع در بیشتر دعاوی حقوقی و کیفری (جز موارد استثنایی) قابل اجراست و مدت آن با توجه به نوع دعوا تفاوت دارد. برای نمونه، مرور زمان عام در دعاوی مرتبط با املاک 10 سال و در دعوای مربوط به بدهیها 5 سال تعیین شده است.
- مرور زمان خاص
این نوع تنها در برخی دعاوی مشخص مانند پروندههای قتل، جرایم علیه امنیت داخلی یا جرایم اقتصادی اعمال میشود و معمولا مدت آن از مرور زمان عام طولانیتر است. برای مثال، مرور زمان خاص در مورد قتل 15 سال و در جرایم امنیت داخلی 20 سال در نظر گرفته شده است.
مرور در ماده 105 (مهلتهای قانونی صدور حکم نهایی)
ماده 105 بیان میکند که تعقیب جرایم تعزیری فقط در بازه زمانی مشخصی امکانپذیر است. قانون برای هر درجه از جرایم تعزیری مدت مرور زمان متفاوتی تعیین کرده است:
| درجه جرم تعزیری | مدت مرور زمان تعقیب |
| درجه 1 تا 3 | 15 سال |
| درجه 4 | 10 سال |
| درجه 5 | 7 سال |
| درجه 6 | 5 سال |
| درجه 7 و 8 | 3 سال |
بنابراین هرچه جرم سبکتر باشد، مدت مرور زمان آن کوتاهتر است. همچنین بر اساس تبصره دوم این ماده، اگر رسیدگی کیفری به نتیجه پرونده دیگری وابسته باشد و قرار اناطه صادر شود، مرور زمان از زمانی آغاز میشود که رأی مرجع مربوطه نهایی و قطعی شود.
بررسی در ماده 107 (مرور زمان کیفری اجرای احکام)
ماده 107 به موضوع مرور زمان اجرای احکام قطعی تعزیری میپردازد و طبق آموزش کامل مرور زمان در حقوق کیفری، نشان میدهد که حتی پس از صدور حکم قطعی نیز اجرای مجازات در یک بازه زمانی مشخص محدود است. اگر این مدت سپری شود و مجازات اجرا نگردد، اجرای حکم متوقف خواهد شد.
آغاز این مدت از زمان قطعی شدن رأی است و قانون، برای هر درجه از جرایم تعزیری زمان متفاوتی تعیین کرده است:
- در جرایم درجه یک تا سه، مهلت 20 سال
- درجه چهار 15 سال
- درجه پنج 10 سال
- درجه شش 7 سال
- درجه هفت و هشت 5 سال
طبق تبصره اول این ماده، اگر اجرای مجازات به دلیل وجود مانعی متوقف شده باشد یا اجرای آن منوط به گذشت زمان خاصی باشد، مرور زمان از زمانی محاسبه میشود که مانع برطرف شود یا آن مدت پایان یابد.
همچنین بر اساس تبصره دوم، احکام قطعی دادگاههای خارجی درباره اتباع ایرانی نیز (در حدود توافقات و قوانین مربوط) تحت شمول مقررات همین ماده قرار میگیرند. این موضوع تضمین میکند که اجرای این احکام نیز تابع همان قواعد مرور زمان باشد.
کدام جرایم مشمول مرور زمان نخواهند شد؟ (نکات ماده 109)
ماده 109 بیان میکند که برخی جرایم به دلیل اهمیت و ماهیت سنگین خود هرگز مشمول مرور زمان نمیشوند؛ یعنی نه تعقیب آنها، نه صدور حکم و نه اجرای مجازات با گذشت زمان از بین نمیرود. این جرایم سه دسته هستند:
- جرایمی که امنیت داخلی یا خارجی کشور را تهدید میکنند.
- جرایم اقتصادی مانند کلاهبرداری و موارد ذکرشده در تبصره ماده 36 (به شرط اینکه مبلغ آن به حد مقرر در همان ماده برسد).
- جرایمی که طبق قوانین مربوطه با مواد مخدر ارتباط دارند.
بنابراین برای این دسته از جرایم، گذشت زمان هیچ تاثیری در مسئولیت کیفری ندارد.
جمع بندی آموزش کامل مرور زمان در حقوق کیفری
با توجه به نکات آموزش کامل مرور زمان در حقوق کیفری، به این جمعبندی میرسیم که مرور زمان در حقوق کیفری از مباحث مهم و پرتکرار آزمونهای حقوقی است و تسلط بر آن، نیازمند درک دقیق مفاهیم و مواد قانونی مربوطه است. آشنایی کامل با مواد مربوط به مرور زمان، داوطلب را از سردرگمی نجات میدهد و پاسخگویی در آزمون را سادهتر خواهد کرد.
ضمن مرور این مطالب به یاد داشته باشید که آکادمی دادرز با ارائه آموزشهای هدفمند از جمله بهترین روش حذفی برای درس حقوق مدنی 2 در آزمون وکالت، تلاش میکند مسیر یادگیری و حضور در آزمونهای مختلف حقوقی را برای داوطلبان سادهتر و موثرتر کند.