فهرست مطالب
- چرا مادهی ۱۹ کلید جزای عمومی است؟
- جدول مجازاتهای تعزیری درجه ۱ تا ۸ (مادهی ۱۹)
- تکنیک حفظ سریع درجه‌ها
- تبصره‌های مادهی ۱۹؛ جایی که تست‌ها گره می‌خورند
- تبصرهی ۲: حداقل و حداکثر در دو درجه
- تبصرهی ۳: تعدد مجازات و مجازات بی‌درجه
- تبصرهی ۴ تا ۶
- کاربرد درجه در تعویق، تعلیق، پابند و مرور زمان
- پنج تست درجه‌بندی مجازات با پاسخ
- تست ۱) مرز دو سال
- تست ۲) بازه‌ی دو درجه‌ای
- تست ۳) مجازاتی که با هیچ بند منطبق نیست
- تست ۴) مرور زمان تعقیب
- تست ۵) تعویق و تعلیق برای حبس درجه ۳
- سؤالات متداول
- مجازات تعزیری چند درجه دارد؟
- مبالغ جزای نقدی هر درجه ثابت است؟
- اگر حداقل و حداکثر مجازات در دو درجه باشد، درجه چیست؟
- تستهای این مقاله از کجا آمدهاند؟
اگر فقط یک مادهی جزای عمومی را بخواهید دقیق بلد باشید، مادهی ۱۹ قانون مجازات اسلامی است. تقریباً هر مادهی دیگری که با «درجه» حرف می‌زند، از شروع به جرم تا تعلیق و مرور زمان، به همین ماده برمی‌گردد.
در این مقاله جدول کامل مجازاتهای تعزیری درجه ۱ تا ۸ را می‌بینید، تبصره‌های مهم مادهی ۱۹ را بررسی می‌کنیم، یک روش حفظ سریع یاد می‌گیریم و در پایان با پنج تست اورجینال خودتان را می‌سنجیم.
نویسنده: سجاد یوسفی، وکیل پایه یک دادگستری و مدرس دوره‌های آزمون وکالت دادرز
پاسخ کوتاه: درجه‌های تعزیری چند تا هستند و چطور تعیین می‌شوند؟
مادهی ۱۹ مجازاتهای تعزیری را به هشت درجه تقسیم می‌کند؛ درجه ۱ شدیدترین و درجه ۸ خفیفترین است. برای تعیین درجه، حداقل و حداکثر مجازات قانونی را در جدول بگذارید؛ اگر در دو درجهی مختلف افتادند، درجهی بالاتر (شدیدتر) ملاک است.
چرا مادهی ۱۹ کلید جزای عمومی است؟
قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲ مجازاتهای تعزیری را «درجه‌بندی» کرد تا برای هر حالت خاص یک قاعده‌ی کلی داشته باشد. به جای اینکه برای هر جرم بنویسند چه تخفیفی ممکن است، می‌گویند «جرم درجه ۵ را چنین می‌کنند».
نتیجه این است که درجهی مجازات در مباحث زیر دخیل است:
- شروع به جرم: مجازات بر اساس درجهی جرم اصلی تعیین میشود (مادهی ۱۲۲).
- معاونت: مجازات معاون یک تا دو درجه پایین‌تر است (مادهی ۱۲۷).
- تعدد و تکرار: تشخیص «اشد» و «درجهی جرم» در مواد ۱۳۴ و ۱۳۷.
- تعویق، تعلیق، نظارت الکترونیکی و مرور زمان: هرکدام برای درجه‌های مشخصی قابل اعمال‌اند.
برای همین، مبحث درجه‌ها را حتماً قبل از بقیه‌ی جزای عمومی مسلط شوید. اگر می‌خواهید بدانید کدام مواد بیشتر آزمون می‌شوند، مهم‌ترین مواد حقوق جزا را ببینید.
جدول مجازاتهای تعزیری درجه ۱ تا ۸ (مادهی ۱۹)
ستون حبس از متن مادهی ۱۹ آمده است. مبلغ جزای نقدی برگرفته از جدول پیوست مصوبهی هیئت وزیران با شمارهی ۵۶۲۶۱/ت۶۲۲۹۸هـ مورخ ۱۴۰۳/۴/۴ (تصویب در جلسه‌ی ۱۴۰۳/۳/۳۰) است که به استناد مادهی ۲۸ قانون مجازات اسلامی مبالغ را تعدیل کرده است. مبالغ به ریال‌اند.
| درجه | حبس | جزای نقدی (تعدیل ۱۴۰۳) | مهم‌ترین مجازاتهای دیگر |
|---|---|---|---|
| ۱ | بیش از ۲۵ سال | بیش از ۹٬۲۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | مصادره‌ی کل اموال، انحلال شخص حقوقی |
| ۲ | بیش از ۱۵ تا ۲۵ سال | بیش از ۵٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تا ۹٬۲۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | — |
| ۳ | بیش از ۱۰ تا ۱۵ سال | بیش از ۳٬۳۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تا ۵٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | — |
| ۴ | بیش از ۵ تا ۱۰ سال | بیش از ۱٬۶۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تا ۳٬۳۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | انفصال دائم از خدمات دولتی و عمومی |
| ۵ | بیش از ۲ تا ۵ سال | بیش از ۸۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تا ۱٬۶۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | محرومیت از حقوق اجتماعی (بیش از ۵ تا ۱۵ سال) |
| ۶ | بیش از ۶ ماه تا ۲ سال | بیش از ۲۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تا ۸۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | شلاق ۳۱ تا ۷۴ ضربه، انتشار حکم، محرومیت از حقوق اجتماعی (۶ ماه تا ۵ سال) |
| ۷ | ۹۱ روز تا ۶ ماه | بیش از ۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تا ۲۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | شلاق ۱۱ تا ۳۰ ضربه |
| ۸ | تا ۳ ماه | تا ۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | شلاق تا ۱۰ ضربه |
مبالغ مادهی ۱۹ هر سه سال یک بار با پیشنهاد وزیر دادگستری و تصویب هیئت وزیران تعدیل میشود (مادهی ۲۸). مبلغ این جدول فقط تا تعدیل بعدی معتبر است؛ پس مبلغ را همیشه با آخرین مصوبهی منتشرشده تطبیق دهید و بیشتر وقتتان را روی تشخیص «درجه» بگذارید.
می‌خواهید حقوق جزای عمومی و اختصاصی را در آزمون وکالت قوی بخوانید؟
با توجه به اصلاحات قانون کاهش مجازات حبس تعزیری و قوانین خاص کیفری، در دوره‌ی تخصصی حقوق جزای دادرز (با تدریس سجاد یوسفی) مواد آزمونی، آرای وحدت رویه‌ی کیفری و تکنیک حل تستهای ترکیبی به‌صورت نموداری و کاربردی آموزش داده شده است.
تکنیک حفظ سریع درجه‌ها
حفظ هشت سطر جدول لازم نیست؛ فقط «مرزهای حبس» را حفظ کنید و بقیه‌ی ستون‌ها در ذهنتان به آنها وصل می‌شوند.
- زنجیره‌ی سال‌ها: ۲۵ – ۱۵ – ۱۰ – ۵ – ۲. این پنج عدد مرز درجه‌های ۱ تا ۵ هستند.
- دو درجهی آخر با ماه و روز: درجه ۶ تا دو سال و بیش از شش ماه؛ درجه ۷ از ۹۱ روز تا شش ماه؛ درجه ۸ تا سه ماه.
- تقسیم کلی: درجه ۱ تا ۳ مجازات سنگین، ۴ و ۵ متوسط، ۶ تا ۸ خفیف. در بسیاری از مواد (مثلاً تعویق) همین تقسیم کلی راهنمای شماست.
- قید «بیش از»: مرز بالا شامل خودش است و مرز پایین جزو درجهی پایین‌تر است. «دو سال» درجه ۶ است نه ۵؛ «پنج سال» درجه ۵ است نه ۴.
اگر شلاق و جزای نقدی هم برایتان مهم است، مرز درجه‌ها را اول از حبس تعیین کنید و بعد بقیه را کنارش بگذارید. تستهای ادامه‌ی مقاله این روش را تمرین می‌کنند.
تبصره‌های مادهی ۱۹؛ جایی که تست‌ها گره می‌خورند
تبصرهی ۲: حداقل و حداکثر در دو درجه
اگر حداقل مجازات یک جرم در یک درجه و حداکثر آن در درجهی بالاتر باشد، آن مجازات از درجهی بالاتر محسوب میشود. مثلاً حبس «یک تا هفت سال» حداقل درجه ۶ و حداکثر درجه ۴ دارد؛ پس درجه ۴ است.
تبصرهی ۳: تعدد مجازات و مجازات بی‌درجه
اگر برای یک جرم چند مجازات تعیین شده باشد، مجازات شدیدتر ملاک است و اگر تشخیص شدیدتر ممکن نباشد، حبس ملاک قرار می‌گیرد. همین تبصره می‌گوید مجازاتی که با هیچ‌یک از بندهای هشتگانه‌ی ماده منطبق نباشد، درجه ۷ محسوب میشود.
تبصرهی ۴ تا ۶
تبصرهی ۴ می‌گوید مادهی ۱۹ و تبصره‌هایش فقط برای تعیین درجه است و حداقل و حداکثر مجازات در قوانین دیگر را تغییر نمی‌دهد. تبصرهی ۵ ضبط ابزار جرم را از این ماده خارج می‌داند (حکمش در مادهی ۲۱۵ است) و می‌گوید مصادره‌ی اموال باید مخارج متعارف محکوم و افراد تحت تکفل او را مستثنا کند. تبصرهی ۶ را قانون کاهش مجازات حبس تعزیری (۱۳۹۹) افزود: حبس ابد غیرحدی به حبس درجه ۱ تبدیل میشود.
کاربرد درجه در تعویق، تعلیق، پابند و مرور زمان
جدول زیر موارد اصلی را کنار هم می‌گذارد. هر سطر از متن مادهی مربوط استخراج شده است؛ جزئیات و استثناهای هر ماده را در مقاله‌ی آن مبحث بخوانید.
| موضوع | ماده | درجه و حکم |
|---|---|---|
| تعویق صدور حکم | ۴۰ | فقط درجه ۶ تا ۸؛ مدت تعویق ۶ ماه تا ۲ سال |
| تعلیق اجرای مجازات | ۴۶ | درجه ۳ تا ۸ (درجه ۱ و ۲ ممکن نیست)؛ مدت تعلیق ۱ تا ۵ سال |
| نظارت الکترونیکی (پابند) | ۶۲ | درجه ۵ تا ۸ بدون شرط گذراندن بخشی از حبس؛ درجه ۲ تا ۴ پس از یک‌چهارم حبس |
| شروع به جرم | ۱۲۲ | جرم اصلی درجه ۱ تا ۳ ← حبس درجه ۴؛ درجه ۴ ← حبس درجه ۵؛ درجه ۵ ← یکی از مجازاتهای درجه ۶ |
| معاونت در جرم تعزیری | ۱۲۷ | یک تا دو درجه پایین‌تر از جرم ارتکابی |
| جرائم قابل گذشت | ۱۰۴ | حداقل و حداکثر حبس درجه ۴ تا ۸ جرائم قابل گذشت نصف میشود (تبصرهی الحاقی ۱۳۹۹)؛ کلاهبرداری و سرقت‌های ۶۵۶، ۶۵۷، ۶۶۱ و ۶۶۵ از ۱۴۰۳ دیگر در این فهرست نیستند |
| مرور زمان تعقیب و صدور حکم | ۱۰۵ | درجه ۱ تا ۳: ۱۵ سال؛ درجه ۴: ۱۰ سال؛ درجه ۵: ۷ سال؛ درجه ۶: ۵ سال؛ درجه ۷ و ۸: ۳ سال |
برای مباحثی که در این جدول آمده، مقاله‌های شروع به جرم، شرکت و معاونت در جرم و تعدد و تکرار جرم را بخوانید. اگر پابند برایتان مهم است، به صفحه‌ی پابند الکترونیکی هم سر بزنید.
پنج تست درجه‌بندی مجازات با پاسخ
تست ۱) مرز دو سال
مجازات قانونی یک جرم «دو سال حبس» است. این مجازات در کدام درجهی مادهی ۱۹ قرار دارد؟
- درجه ۴
- درجه ۵
- درجه ۶
- درجه ۷
پاسخ: گزینه ۳. درجه ۵ حبس «بیش از دو تا پنج سال» است؛ پس دو سال شامل آن نمی‌شود. درجه ۶ حبس «بیش از شش ماه تا دو سال» است و دو سال همان‌جا قرار می‌گیرد.
نکته‌ی آزمونی: وقتی مجازات دقیقاً روی مرز است، مرز بالای هر درجه را شامل بدانید و مرز پایین را جزو درجهی پایین‌تر.
تست ۲) بازه‌ی دو درجه‌ای
مجازات قانونی جرمی «چهار تا هشت سال حبس» است. درجهی این جرم چیست؟
- درجه ۳
- درجه ۴
- درجه ۵
- اختلاف درجه است و نمی‌توان تعیین کرد.
پاسخ: گزینه ۲. چهار سال در درجه ۵ است (بیش از ۲ تا ۵ سال) و هشت سال در درجه ۴ (بیش از ۵ تا ۱۰ سال). طبق تبصرهی ۲ مادهی ۱۹، وقتی حداقل و حداکثر در دو درجه باشند، درجهی بالاتر ملاک است؛ یعنی درجه ۴.
تست ۳) مجازاتی که با هیچ بند منطبق نیست
اگر مجازات تعزیری مقرر در قانون با هیچ‌یک از بندهای هشتگانه‌ی مادهی ۱۹ منطبق نباشد، طبق تبصرهی ۳ در کدام درجه قرار می‌گیرد؟
- درجه ۸
- درجه ۷
- درجه ۶
- درجه‌ای ندارد و تعزیر محسوب نمی‌شود.
پاسخ: گزینه ۲. تبصرهی ۳ مادهی ۱۹ تصریح می‌کند چنین مجازاتی درجه ۷ محسوب میشود. این تبصره همچنین می‌گوید در تعدد مجازات، شدیدتر ملاک است و اگر تشخیص ممکن نباشد، حبس.
تست ۴) مرور زمان تعقیب
مجازات قانونی جرمی تعزیری از درجه ۶ است. مرور زمان تعقیب و صدور حکم آن طبق مادهی ۱۰۵ چند سال است؟
- ۳ سال
- ۵ سال
- ۷ سال
- ۱۰ سال
پاسخ: گزینه ۲. در مادهی ۱۰۵، مدت مرور زمان تعقیب و صدور حکم برای درجه ۶ پنج سال است (درجه ۷ و ۸ سه سال، درجه ۵ هفت سال، درجه ۴ ده سال و درجه ۱ تا ۳ پانزده سال).
نکته‌ی آزمونی: مادهی ۱۰۵ فقط درباره‌ی جرائم تعزیری است و مدت‌ها را بر پایه‌ی درجهی جرم تعیین می‌کند؛ پس اول درجه را درست پیدا کنید.
تست ۵) تعویق و تعلیق برای حبس درجه ۳
مجازات متهمی «دوازده سال حبس» (درجه ۳) تعیین شده و او سابقه‌ی کیفری مؤثر ندارد و شرایط لازم را داراست. کدام گزینه درست است؟
- هم تعویق صدور حکم و هم تعلیق اجرای مجازات ممکن است.
- فقط تعویق صدور حکم ممکن است.
- فقط تعلیق اجرای مجازات ممکن است.
- هیچ‌کدام ممکن نیست.
پاسخ: گزینه ۳. تعویق صدور حکم (مادهی ۴۰) فقط برای جرائم تعزیری درجه ۶ تا ۸ است؛ پس درجه ۳ مشمول آن نیست. تعلیق اجرای مجازات (مادهی ۴۶) برای درجه ۳ تا ۸ ممکن است. در درجه ۱ و ۲ تعلیق ممکن نیست.
نکته‌ی آزمونی: این دو را با هم خلط نکنید: تعویق «سقف درجه ۶» دارد و تعلیق «کف درجه ۳». برای تمرین بیشتر به تست حقوق جزا آزمون وکالت بروید.
اگر می‌خواهید بدانید قوانین خاص کیفری چگونه با این درجه‌ها کار می‌کنند، قوانین خاص حقوق جزا در آزمون وکالت را بخوانید.
چقدر به دام‌های تستی این مبحث مسلط شدید؟
وارد سامانه‌ی آزمون آنلاین دادرز شوید و تستهای طبقه‌بندی‌شده‌ی حقوق جزا را به‌همراه تحلیل ویدیویی روی تخته‌ی هوشمند بررسی کنید. برای یادگیری کامل مباحث هم می‌توانید دوره‌های آموزشی دادرز را ببینید.
سؤالات متداول
مجازات تعزیری چند درجه دارد؟
هشت درجه. مادهی ۱۹ قانون مجازات اسلامی آنها را از درجه ۱ (شدیدترین) تا درجه ۸ (خفیفترین) تعریف کرده است و هر درجه حبس، جزای نقدی و برخی مجازاتهای دیگر دارد.
مبالغ جزای نقدی هر درجه ثابت است؟
خیر. طبق مادهی ۲۸ مبالغ هر سه سال یک بار با پیشنهاد وزیر دادگستری و تصویب هیئت وزیران تعدیل میشود. آخرین مبالغ این مقاله بر اساس مصوبهی ۱۴۰۳/۴/۴ است و تعدیلهای بعدی را باید از متن رسمی دنبال کرد.
اگر حداقل و حداکثر مجازات در دو درجه باشد، درجه چیست؟
طبق تبصرهی ۲ مادهی ۱۹، درجهی بالاتر (شدیدتر) ملاک است. مثلاً حبس «یک تا هفت سال» درجه ۴ محسوب میشود.
تستهای این مقاله از کجا آمدهاند؟
این پنج تست برای همین مقاله و بر اساس متن قانون طراحی شدهاند و از هیچ کتاب یا مؤسسهی دیگری کپی نشدهاند. شمارهی ماده و تبصره در هر پاسخ آمده تا خودتان هم راستیآزمایی کنید.
با آزمون جامع رایگان، سطح خودتان را بسنجید
آزمون ۱۴۰ سؤالی با الگوی آزمون کانون و زمان ۱۷۰ دقیقه. بعد از پایان، کارنامه و تحلیل پاسخ‌ها در حساب کاربری شما می‌ماند تا بدانید چه مباحثی را باید بیشتر مرور کنید.
ورود با شماره موبایل؛ هر شماره یک تلاش رسمی دارد.
مطالب این صفحه صرفاً جنبه‌ی آموزشی دارد و جایگزین مشاوره‌ی تخصصی با وکیل دادگستری نیست.
تلگرام
وکیل پایه یک دادگستری و مدرس آزمون وکالت. دوره‌ها، آزمون‌های آنلاین و مشاوره‌ی رایگان دادرز برای قبولی در آزمون وکالت طراحی شدهاند.
درباره‌ی دادرز و استاد یوسفیمقالههای مرتبط
آرای وحدت رویه حقوق جزا؛ مهم‌ترین آرا برای آزمون وکالت با مثال و تست (آپدیت ۱۴۰۵)تستهای حقوق جزا معمولاً روی جزئیات می‌چرخند: مجازات چه درجه‌ای است، کدام دادگاه صالح است، توبه یا گذشت در چه مرحله‌ای اثر…
تفاوت شرکت و معاونت در جرم و مجازات معاون جرم (مواد ۱۲۵ تا ۱۳۰ قانون مجازات اسلامی)نویسنده: سجاد یوسفی، وکیل پایه یک دادگستری و مدرس دادرز دو نفر در سرقت دست دارند: یکی قفل را باز می‌کند و…
تعدد و تکرار جرم در قانون مجازات اسلامی (مواد ۱۳۱ تا ۱۳۹ پس از اصلاحیه ۱۳۹۹)نویسنده: سجاد یوسفی، وکیل پایه یک دادگستری و مدرس دادرز «چند جرم مرتکب شده، مجازاتش جمع میشود یا فقط یکی اجرا میشود؟»…
شروع به جرم در قانون مجازات اسلامی (ماده ۱۲۲، انصراف ارادی و جرم محال)نویسنده: سجاد یوسفی، وکیل پایه یک دادگستری و مدرس دادرز «قصد کشتن داشت، شلیک کرد، ولی تیر به هدف نخورد؛ مجازاتش چیست؟»…
دیدگاه‌ها ۰