آیا تا به حال یک اتهام ناروای سیاسی یا یک عبارت توهینآمیز در فضای عمومی، اعتبار حرفهای و آرامش روحی شما را نشانه گرفته است؟ تخریب وجهه و احساس بیعدالتی در برابر نسبتی که هیچ پشتوانه واقعی ندارد، رنجی آشنا برای بسیاری از فعالان عرصه سیاست و اجتماع است. به همین خاطر آشنایی با چگونگی پیگیری جرم سیاسی توهین یا افترا، نخستین گام برای بازگرداندن آبرو و احقاق حق از مسیر قانونی محسوب میشود.
تعریف حقوقی توهین و افترا چیست؟
در دانش واژهشناسی، افترا به ساختن دروغ و نسبت ناروا دادن گفته میشود. از منظر حقوق کیفری، توهین و افترا عبارت است از اینکه فردی با بهرهگیری از شیوههای پیشبینیشده در قانون به روشنی یک رفتار جنایی را (در حالی که خلاف واقع است) به یک یا چند شخص مشخص نسبت دهد. این نسبت دادن زمانی تحقق مییابد که درستی آن عمل مجرمانه در محاکم قضایی اثبات نشده باشد.
مرکز آزمون دادرز برای شروع آزمون و مشاهده کارنامه تحلیلی کلیک کنید. آزمون تکدرس، آزمون جامع، کارنامه و تحلیل عملکردآیا توهین و افترا جرمهای سیاسی هستند؟
بر پایه مفاد مندرج در بندهای 1 و 2 قانون موسوم به جرم سیاسی که در سال 1395 به تصویب رسیده،
جرم سیاسی مجموعه رفتاری شامل نسبتهای ناروا یا سخنان موهن نسبت به رهبران قوای سهگانه، دستیاران رئیسجمهور، وزیران و دیگر مقامات عالیرتبه به شمار میرود.
افترا چند نوع دارد؟
بر اساس نوع و روش انجام، افترا به دو گونه بخش میشود:
دورههای ویدیویی دادرز مشاهده دورههای آموزشی دادرز آموزش ویدیویی گامبهگام با اساتید مرکز آزمون- گونه گفتاری:
در این شکل، فرد رفتاری را با سخن گفتن و استفاده از عبارات، یا حتی با حرکات بدن خود به فرد دیگری نسبت میدهد.
- گونه رسانهای:
این حالت زمانی پیش میآید که نسبت دادن عمل خلاف قانون به فرد، از راه نوشته یا هر شکل پایدار دیگری انجام گیرد. مانند نامهنگاری، یادداشتهای چاپی در روزنامهها یا طرحهای تصویری. ضمنا انواع فایلهای صوتی ضبطشده، پخش از رادیو و تلویزیون، پیامهای الکترونیکی و ابزارهای همانند آن هم در همین گروه جای دارند.
قانون جدید برای جرم افترا چه مجازاتی تعیین کرده است؟
تهمت و نسبت دادن ناروا، دو رفتاری هستند که اعتبار و احترام اشخاص را هدف قرار میدهند. وقتی این موارد جرم سیاسی توهین یا افترا به شمار بروند هم طبق قانون مجازات اسلامی پیگیری خواهند شد. مطابق این قانون که اگر کسی به شکل گفتاری به فرد دیگری نسبت ناروایی بدهد (بر پایه ماده 699)، به زندان بین 1 ماه تا 1 سال یا تحمل هفتاد و چهار ضربه شلاق محکوم میشود.
ابزار رایگان دادرز برای محاسبه سریع درصد آزمون وکالت کلیک کنید. درصد خود را بزنید و همین حالا نتیجه را ببینید.
اما چنانچه افترا به شکل رفتاری باشد (یعنی شخص با انجام کارهایی قصد خدشه وارد کردن به آبروی دیگری را داشته باشد)، با کیفر شدیدتری روبرو خواهد شد. در این حالت، مجازات زندان از 6 ماه تا 3 سال خواهد بود.
نکته دیگر اینکه چندین عامل روی میزان کیفر فردی که تهمت میزند، اثر میگذارند. به عنوان نمونه:
- سنگینی نسبت ناروا
- جایگاه اجتماعی کسی که هدف تهمت قرار گرفته
- انگیزه فرد تهمتزننده
- فراگیر شدن آن نسبت ناروا در میان مردم
افزون بر این، شخصی که به او تهمت زده شده میتواند جدا از پیگیری کیفری، از جهت زیانهای واردشده به حیثیت و آبروی خود، یک دعوای حقوقی نیز علیه تهمتزننده مطرح سازد.
شرایط مجازات توهین ساده و مشدد چیست؟
در قانون مجازات اسلامی ایران، دو شکل برای جرم توهین تعریف شده که تحت عنوان نوع ساده (معمولی) و نوع مشدد شناخته میشوند. جزئیات هر یک در جدول زیر آورده شده:
| ماده | شرح رفتار مجرمانه | میزان کیفر |
| 608 | هرگونه رفتار توهینآمیز نسبت به دیگران مانند ناسزا گفتن یا به کار بردن واژههای زشت، به شرطی که مشمول حد قذف (اتهام ناروای زنا یا لواط) نباشد. | شلاق تا 74 ضربه یا جریمه نقدی از پنجاه هزار ریال تا یک میلیون ریال |
| 609 | اگر کسی به دلیل جایگاه یا موقعیت ویژه فردی که مورد توهین قرار میگیرد، چنان توهینی انجام دهد که نتوان آن را در دسته توهین ساده جای داد. | حبس از 1 تا 2 سال |
برای شکایت از جرم سیاسی توهین یا افترا باید چه گامهایی برداشت؟
جرم سیاسی توهین یا افترا کاملا قابل پیگیری بوده و لازم است ترتیب زیر را دنبال نمایید:
- گردآوری مستندات:
نخستین کار در روند پیگیری کیفری جرم توهین و افترا، فراهم کردن مدارک مرتبط با موضوع است. این مستندات میتواند شامل نوشته یا فایل صوتی آنچه به شما منسوب شده، گواهی افراد شاهد و گزارش پزشکی (در صورتی که آسیب بدنی یا روانی وارد شده) باشد.
- تنظیم دادخواست کیفری (شکواییه):
پس از فراهم شدن مدارک، باید شکواییهای به آدرس دادسرای محل وقوع جرم بنویسید. در این شکواییه ذکر نام و نام خانوادگی خودتان و شخص متهم، زمان و مکان انجام جرم، توصیف جرم و دلایل و مدارک آن الزامی است.
- تحویل شکواییه به دادسرا:
بعد از نوشتن شکواییه، آن را به دادسرایی که جرم در محدوده آن رخ داده بسپارید. دادسرا پس از وارسی شکواییه، تصمیم میگیرد که پرونده را برای رسیدگی به دادگاه بفرستد یا خیر.
- رسیدگی در دادگاه:
اگر پرونده به دادگاه ارجاع شود، یک قاضی یا هیئت منصفه به آن رسیدگی میکند. در آنجا شما باید مدارک خود را ارائه داده و شهادت بدهید (اینجا مهم است که قسم و سوگند در قانون را بشناسید). متهم نیز میتواند از حق دفاع از خود استفاده کرده و مدارک خود را ارائه نماید.
- صدور رأی:
پس از بررسی مدارک، قاضی یا هیئت منصفه رأی خود را اعلام میدارد. چنانچه توهین یا افترا ثابت شود، متهم به کیفر تعیینشده محکوم میگردد.
جمع بندی بحث جرم سیاسی توهین یا افترا
آشنایی با جزئیات قانونی توهین و افترا و مجازات آنها، مسیر احقاق حق را هموار میسازد و از اشتباهات رایج در فرآیند شکایت پیشگیری خواهد کرد. از این رو، برای گسترش دانش حقوقی خودتان در مورد «قانون جرم سیاسی» میتوانید از دوره مجموعه قوانین خاص حقوقی و کیفری + جزوه در آکادمی دادرز استفاده کنید.
سوالات متداول
- مجازات جرم سیاسی توهین یا افترا گفتاری و رفتاری در قانون جدید چه تفاوتی دارد؟
افترای گفتاری بر پایه ماده 699، یک ماه تا یک سال حبس یا 74 ضربه شلاق دارد، در حالی که افترای رفتاری (با قصد تخریب آبرو) به حبس 6 ماه تا 3 سال منجر میشود.
- آیا در جرم توهین، نوع ساده و مشدد مجازات یکسانی دارند؟
خیر. توهین ساده (ماده 608) تا 74 ضربه شلاق یا جزای نقدی دارد، اما توهین مشدد به دلیل موقعیت ویژه فرد (ماده 609) یک تا دو سال حبس دارد.
- چه عواملی بر میزان مجازات فردی که تهمت میزند، اثر میگذارند؟
فراگیر شدن آن تهمت در میان مردم، سنگینی نسبت ناروا، جایگاه اجتماعی فرد مورد تهمت و انگیزه تهمتزننده از عوامل موثر هستند.