انواع دعاوی کدامند و چطور مراجع رسیدگی به آنها را انتخاب کنیم؟ (قبل از شکایت بخوانید)

از مهم‌ترین حقوق فرد در یک جامعه، امکان تقاضای احقاق حق به نفع خودش است. بدین معنی که همه افراد در صورت وجود ظلم علیه خود، توانایی دادخواهی داشته باشند. به همین دلیل قانون‌گذار، دعاوی مختلف در آیین دادرسی مدنی را برای ایجاد نظم و ترتیب برای رسیدگی پیشنهاد کرده است. هر فردی برای دادخواهی و احقاق حق باید انواع دعاوی و مراجع صالح رسیدگی به آن‌ها را بداند. در ادامه توضیحات بیشتری در مورد دعاوی مختلف و مراجع رسیدگی به آن‌ها ارائه شده است.

دعاوی به چه معناست؟

دعاوی در مفهوم اصلی به معنای جمع دعوا بوده و در متن قوانین مختلف‌ یک مفهوم جداگانه دارد. زمانی‌که یک جرم اتفاق می‌افتد، حقی ضایع شده و یا مورد تجاوز و انکار واقع می‌شود، فرد شاکی می‌تواند با طی کردن مراحل قانونی و تنظیم دادخواست، آن را اثبات کند. در مفهوم دیگر، دعاوی ادعایی محسوب می‌شود که هنوز در مراجع رسیدگی مطرح نشده است. دلیل‌های قانونی اثبات دعوا را در ادله اثبات دعوی می‌توانید بخوانید.

شناخت انواع دعاوی حقوقی و کیفری

با توجه به توضیحات مربوط به دعاوی، انواع آن در دادگاه‌ها بر چند نوع بوده و هر کدام نیز به انواع دیگر دسته‌بندی می‌شوند. به طور کلی دعاوی به سه بخش کلی حقوقی، کیفری و اداری تقسیم‌بندی شده‌اند.

۱. دعاوی حقوقی

دعاوی حقوقی همان تعهداتی هستند که طرفین به اختیار خود دارند و سرپیچی از این تعهدات و تجاوز به حریم شخصی دیگر افراد، موجب این نوع دعوی بین طرفین شده است.

دعاوی حقوقی از نظر ماهیت حق: این نوع دعاوی دارای دسته‌بندی متفاوت هستند. در این حالت، دعاوی شامل دعوای عینی، مختلط و شخصی هستند. دعاوی عینی همان دعوایی است که از حق عینی افراد نشأت گرفته و حاصل حق و حقوق افراد نسبت به اعیان است. منشأ دعوای شخصی، عهدی بوده و مهم‌ترین مصداق آن نیز انواع دعاوی مطالبه کردن دین است؛ مراحل عملی آن را در درخواست مطالبه وجه چیست ببینید. دعوای مختلط نیز از مطالبه حق دینی و عینی حاصل می‌شود.

دعاوی حقوقی از نظر موضوع حق: این نوع دعاوی شامل دعاوی منقول و غیر منقول هستند که به مصادیق اموال منقول و غیرمنقول اشاره دارند.

دعاوی حقوقی با توجه به اعتبار نوع حق: این نوع دعاوی نیز به دو دسته مالی و غیرمالی تقسیم‌بندی می‌شوند که نوع غیرمالی نیز دارای دو دسته ذاتی و اعتباری است.

2. دعاوی کیفری

دعاوی کیفری نوعی از دعاوی هستند که در اثر ارتکاب فرد به جرم ایجاد شده‌اند. این نوع جرم‌ها نیز همان فعل‌هایی هستند که قانون مجازات اسلامی و دیگر قوانین برای آن‌ها، مجازات در نظر گرفته‌اند.

دعاوی کیفری با جرم علیه اموال یا مالکیت: این نوع دعاوی به مواردی مانند سرقت، اخاذی، ربا، کلاهبرداری، تخریب عمدی اموال و خیانت در ‌امانت اشاره دارند. در این نوع جرایم، آسیب به مال یا مالکیت ایجاد شده است.

دعاوی مرتبط با جرم علیه اشخاص: این نوع دعاوی نیز به جرم نسبت به جان، جسم و حتی حقوق معنوی مرتبط است. از جمله این نوع دعوا می‌توان به ضرب و جرح عمدی و غیر عمدی از جمله قتل، افترا و تهدید اشاره کرد.

دعاوی کیفری مرتبط با امنیت: از دیگر انواع دعاوی کیفری می‌توان به دعاوی علیه امنیت اشاره کرد. این نوع دعاوی به دلیل تحقق جرم علیه امنیت ایجاد می‌شود و از مصادیق آن می‌توان به محاربه و انواع افساد فی الارض و یا داشتن فعالیت در گروه‌های ضد نظام و توهین به مقامات کشور و… اشاره کرد.

۳. دعاوی اداری

نوع دیگر دعاوی، به دعاوی اداری معروفند که در آن‌ها یک طرف ادارات و نهاد‌های دولتی قرار دارند و برای رسیدگی به آن‌ها نیز دادگاه‌های اداری تشکیل شده‌اند.

چه مراجعی وظیفه رسیدگی با انواع دعاوی حقوقی و کیفری را دارند؟

مراجع رسیدگی به تظلمات در کشور به دو نوع مراجع قضایی و غیرقضایی تقسیم‌بندی می‌شوند. منظور از مراجع قضایی مراجعی هستند که وظیفه رسیدگی به اختلافات میان مردم را برعهده دارند. این مراجع زیر نظر قوه قضاییه تشکیل شده و متصدیان آن‌ها نیز همان قضات و کارمندان قوه قضاییه هستند که در بین عموم به عنوان دادگاه شناخته می‌شوند. قوانین مختلف بیان‌کننده این موضوع هستند که مراجع قضایی به عنوان مرجع رسیدگی‌کننده هستند و شامل مراجع قضایی حقوقی، کیفری و اداری می‌شوند.

مراجع قضایی حقوقی: زمانی‌که حق افراد ضایع می‌شود، باید به این نوع مراکز مراجعه کنند. از جمله موضوعات مطرح در مراجع حقوقی می‌توان به دعاوی طلاق، ارث، مالکیت، حق انتفاع، وکالت، اجاره و بیع و… اشاره کرد. انواع دعاوی با توجه به نوع آن‌ها در یکی از دادگاه‌های حقوقی مورد بررسی قرار گرفته و رای مقتضی نیز برای آن‌ها صادر می‌شود.

مراجع قضایی کیفری: این نوع مراجع به دعاوی مختلفی از جمله سرقت، کلاهبرداری، ضرب و جرح و… رسیدگی می‌کنند. فرد مرتکب این جرایم پس از رسیدگی در دادگاه کیفری، حکم مقتضی را دریافت و به مجازات‌های تعیین شده در قانون مجازات اسلامی محکوم خواهد شد.

دادگاه صلح و شورای حل اختلاف: طبق قانون شوراهای حل اختلاف (۱۴۰۲)، دادگاه صلح به دعاوی مالی تا نصاب یک میلیارد ریال (بند ۱ ماده‌ی ۱۲) و سایر موارد ماده‌ی ۱۲ آن قانون رسیدگی می‌کند و شورای حل اختلاف امروز بیشتر برای سازش میان طرفین است. سقف «بیست میلیون» قانون‌های پیشین شوراها منسوخ شده است.

انواع دادگاه در ایران برای رسیدگی به اختلافات کیفری و حقوقی

دادگاه‌ها در ایران با هدف رسیدگی به انواع اختلافات تشکیل می‌شوند و شامل موارد زیر هستند که در ادامه به آنها اشاره شده است.

دادگاه‌های عمومی حقوقی و کیفری: دادگاه‌های عمومی، دعاوی مدنی و خانوادگی را بررسی می‌کنند. دادگاه‌های کیفری نیز رسیدگی به جرایم کیفری را بر عهده دارند. این نوع دادگاه، به کیفری یک و دو تقسیم‌بندی می‌شود.

دادگاه اختصاصی: این نوع دادگاه با هدف رسیدگی به موضوعات خاص تشکیل می‌شود. دادگاه انقلاب، دادگاه اطفال و نوجوانان و دادگاه خانواده در این دسته‌بندی قرار دارند. برای کسب اطلاعات بیشتر در زمینه انواع دعاوی می‌توانید دادگاه خانواده به کدام دعاوی رسیدگی می‌کند؟ را بخوانید.

دادگاه نظامی: این نوع دادگاه با هدف رسیدگی به جرایم و وظایف نیرو‌های مسلح ایجاد شده است.

دیوان عدالت اداری: این دادگاه، عالی‌ترین مرجع برای رسیدگی به شکایات اداری در این زمینه محسوب می‌شود.

دیوان عالی کشور: این دیوان برای نظارت بر اجرای درست قوانین در محاکم و ایجاد وحدت رویه قضایی و به عنوان مرجع قضایی نظارت‌کننده بر محاکم تشکیل شده است.

سخن آخر

در این مطلب تلاش شد تا ضمن معرفی دعاوی مختلف، به دادگاه‌های مربوط به هریک از آن‌ها نیز پرداخته شود. هر یک از افراد جامعه از نظر اجتماعی دارای حقوق ابتدایی از جمله امکان تقاضای حق به صورت عادلانه هستند. این امر باید از طریق مراجع قضایی عادل و صالح صورت گیرد. با توجه به موضوعات مختلف در پرونده‌ها، دادگاه‌های متفاوتی نیز تشکیل شده‌اند و هر یک وظایف خاصی بر عهده دارند.

مؤسسه حقوقی دادرز، به عنوان بهترین مرکز ارائه‌کننده خدمات حقوقی، وکالت دعاوی کیفری، حقوقی و مدنی، امور خانواده و طلاق را بر عهده گرفته و به بهترین نحو به پایان می‌رساند.