هر فرد مدعی در دعوای کیفری یا حقوقی برای اثبات دلیل خود، به ادله اثبات دعوا در امور کیفری نیاز دارد. در واقع اصل اساسی در علم حقوق، عدم وجود جرم بوده و تنها از طریق ادله میتوان آن را اثبات کرد. اگر شخصی مدعی ارتکاب جرم فرد دیگری است، باید ادعای خود را ثابت نماید؛ در غیراینصورت اصل برائت جاری خواهد شد. اما این ادله کدامند و چه مواردی را شامل میشوند؟
منظور از ادله اثبات دعوا در امور کیفری چیست؟
طبق ماده ۱۹۴ قانون آیین دادرسی مدنی، معنی ادله اثبات دعوی و منظور از آن، امری است که توسط اصحاب دعوا با هدف اثبات یا دفاع از دعوا استفاده میشود. در زمان وقوع جرم، بزه دیده برای طرح دعوای کیفری اقدام نموده و آن را از طریق مراجع قضایی و کیفری از جمله دادسرا و دادگاه پیگیری میکند.
مرکز آزمون دادرز برای شروع آزمون و مشاهده کارنامه تحلیلی کلیک کنید. آزمون تکدرس، آزمون جامع، کارنامه و تحلیل عملکرداولین مرحله از روند رسیدگی به شکایت، ارجاع دعوا از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی به دادسرا است. در صورت احراز وقوع جرم، پرونده به دادگاه کیفری ارسال میشود. قاضی دادگاه شاکی را احضار کرده و از او دلایل کافی برای اثبات ادعای خود درخواست میکند. این دلایل، همان ادله اثبات در امور کیفری بوده و شامل اسناد کتبی، اقرار، شهادت، سوگند و امارات هستند. طبق ماده ۱۲۵۸ قانون مدنی، اشخاص برای ادعاهای خود میتوانند از انواع ادله اثبات دعوا استفاده کنند. در ادامه به هر کدام از این ادله پرداخته شده است.
۱. اقرار
اقرار در معنی لغوی همان تثبیت و ابقا، استقرار، خبر دادن از حقی یا ثابت کردن چیزی است. در اقرار، شخص آزادانه و آگاهانه به زیان خویش سخن گفته و این سخن از هر دلیل دیگری بهتر است. طبق ماده ۱۲۶۰ قانون مدنی، اقرارکننده باید شرایط اقرار را داشته باشد. شرایط اقرار صحیح و قابل استناد در دادگاه شامل عقل، بلوغ، قصد، اختیار و رشد است. بدون وجود شرایط اقرار نمیتوان از آن در دادگاه استفاده نمود.
در ضمن اگر به مطالعه مطالب حقوقی در زمینه مجازات انواع جرم علاقهمند هستید، میتوانید مرتکبین کدام جرائم به مجازات جانشین حبس محکوم میشوند؟ را نیز بخوانید.
دورههای ویدیویی دادرز مشاهده دورههای آموزشی دادرز آموزش ویدیویی گامبهگام با اساتید مرکز آزمون
2. اسناد کتبی
اسناد کتبی همان سند معتبر برای اثبات ادله دعوی محسوب شده و مهمترین دلیل ادعاهای طرفین در دعاوی حقوقی است. در ماده ۱۲۸۳ قانون مدنی در تعریف سند آمده است: سند به نوشتهای گفته میشود که در مقام دعوا یا دفاع به آن استناد میشود. طبق این تعریف، سند باید نوشته باشد و بتوان از آن در مقام دعوا یا دفاع استفاده کرد. در حالت کلی، سند به دو نوع رسمی و عادی تقسیمبندی میشود.
سند رسمی: سند رسمی به موجب ماده ۱۲۸۷ قانون مدنی به سندی گفته میشود که در اداره ثبت اسناد، دفاتر اسناد رسمی یا توسط دیگر ماموران رسمی و در محدوده صلاحیت آنها تنظیم شده باشند. همچنین، این اسناد به عنوان ادله اثبات دعوا باید طبق مقررات قانونی تهیه شوند.
ابزار رایگان دادرز برای محاسبه سریع درصد آزمون وکالت کلیک کنید. درصد خود را بزنید و همین حالا نتیجه را ببینید.سند عادی: هر سندی غیر از اسناد بیان شده در ماده ۱۲۸۷ قانون مدنی به عنوان سند عادی شناخته میشود.
۳. شهادت؛ از ادله اثبات دعوا
شهادت شهود یا گواهی گواهان از دیگر ادله اثبات مهم محسوب میشوند که پس از اعتبار سند از نظر اهمیت قرار داشته و برای اثبات یک ادعا در دادگاه به کار میروند. ماده ۱۳۱۳ قانون مدنی شرایط خاصی را برای شاهد بیان نموده است. شخص مدعی وقوع جرم میتواند از طریق شهادت، ادعای خود را اثبات کند. شهادت به معنی آگاهی فرد از موضوع دعوا به صورت مستقیم یا غیرمستقیم است. البته برای استماع شهادت شاهد در دادگاه شرایطی وجود دارد که وجود آنها در شاهد الزامی است و فرد شاهد باید شرایط زیر را داشته باشد.
- شخص باید عادل باشد و مرتکب گناهان کبیره نشده و یا بر ارتکاب گناه اصرار نداشته باشد.
- شاهد باید درک درستی از موضوع مورد شهادت داشته و عاقل و بالغ باشد. منظور از عاقل و بالغ، فردی است که مجنون و دیوانه نبوده و به سن بلوغ رسیده باشد.
- شاهد نباید سابقه فسق داشته یا به فساد اخلاقی متهم باشد.
- شخص شاهد نباید در دعوای مطرح شده ذینفع باشد.
- نباید بین شاهد و کسی که به ضرر او شهادت داده میشود، دشمنی دنیوی وجود داشته باشد.
- وجود طهارت مولد برای شاهد به عنوان ادله اثبات دعوا الزامی است.
- تنها فرد مسلمان میتواند بر علیه مسلمان شهادت دهد.
- شاهد نباید با هیچ یک از طرفین دعوا رابطه خویشاوندی یا خادم و مخدومی داشته باشد.
۴. امارات
چهارمین ادله اثبات دعوی، امارات نام دارد. در ماده ۱۳۲۱ قانون مدنی اماره به اوضاع و احوالی گفته میشود که به حکم قانون یا از نظر قاضی، دلیل بر امری شناخته شود. همچنین، اماره قانونی به اماراتی گفته میشود که قانون آن را دلیل بر امری قرار داده باشد.
بنابراین میتوان گفت امارات به دو دسته اماره قانونی و قضایی تقسیم میشوند. اماره قانونی به حکم قانون و به عنوان دلیل بر امری شناخته میشود. اما امارات قضایی، به حکم قضایی و صلاحدید قاضی و نه به حکم قانون، دلیل بر اثبات امری هستند.
۵. سوگند
سوگند نیز از دیگر مواد ادله اثبات دعوی در قانون مدنی محسوب میشود، با این تفاوت که در تمامی دعاوی قابل استفاده و استناد نخواهد بود. بنابراین نمیتوان از این ادله در جرایم حدی و تعزیری استفاده کرد. در این بین مواردی مانند قصاص، ضرر و زیان ناشی از جرائم، دیه و ارش از طریق سوگند قابل اثبات هستند.
سوگند به این معنی است که فرد برای اثبات اظهارات و محق بودن خود، از سوگند به خداوند تحت شرایط و با تشریفات خاص استفاده میکند. فردی که برای سوگند به عنوان ادله اثبات دعوا اقدام میکند باید بالغ، مختار و عاقل بوده و دارای قصد برای ادای آن در دادگاه باشد. تعیین کیفیت سوگند از نظر مکانی، زمانی و الفاظ بر عهده دادگاه است.
سوگند عهدی: در این نوع سوگند، فرد متعهد میشود که ملتزم به انجام کاری یا ترک عملی در آینده باشد.
سوگند اثباتی: سوگند قضایی یا اثباتی سوگندی است که باید در حضور قاضی بیان شود و از ادله اثبات دعوی است. سوگند قضایی به سه نوع قاطع دعوا یا بتّی، تکمیلی و استظهاری دستهبندی شده است.
حرف آخر
هر کدام از ادله اثبات دعوی در ارتباط با دعاوی مخصوص به خود مورد استفاده قرار گرفته و شاکی از آنها برای اثبات جرم واقع شده بهره میبرد. در این بین، اقرار بر دیگر اقسام دلیل در ادله اثبات دعوی، مقدم بوده و پس از آن، شهادت نقش مهمتری در اثبات دعوا بر عهده دارد. آکادمی حقوقی دادرز، بزرگترین مجموعه ارائهکننده آموزشهای تخصصی در زمینه علم حقوق، آماده ارائه هرگونه راهنمایی و مشورت در زمینه ادله اثبات دعاوی حقوقی است.