دادگاه صلح یکی از نهادهای کمتر شناختهشده اما تاثیرگذار در ساختار قضایی کشور است که در زمینه رسیدگی سریع، ساده و کمهزینه به اختلافات و دعاوی کماهمیتتر فعالیت میکند. دعاوی خاصی مانند اختلافات مالی با مبلغ محدود، مسائل مربوط به روابط همسایگی و برخی امور خانوادگی یا حقوقی ساده، از جمله مواردی هستند که در این دادگاه به آنها پرداخته میشود. این دادگاه، جزو مراجعی است که نام آن برای بسیاری آشناست، اما جزئیات عملکرد آن چندان روشن نیست؛ بههمین دلیل در این مطلب به معرفی کامل آن میپردازیم. شناخت جایگاه و حدود صلاحیت این دادگاه به شهروندان کمک میکند تا برای طرح دعاوی خود، مرجع مناسبتری انتخاب کرده و روند رسیدگی را سریعتر طی کنند.
دادگاه صلح کجاست؟
مراجع رسیدگی به دعاوی در کشور به دو دسته کلی مراجع اداری و مراجع قضایی تقسیم میشوند. در میان مراجع اداری، دیوان عدالت اداری بالاترین جایگاه را داشته و مهمترین مرجع محسوب میشود. مراجع قضایی نیز انواع مختلفی دارند که عبارتند از:
مرکز آزمون دادرز برای شروع آزمون و مشاهده کارنامه تحلیلی کلیک کنید. آزمون تکدرس، آزمون جامع، کارنامه و تحلیل عملکرد- مراجع حقوقی عمومی و اختصاصی: مانند دادگاههای حقوقی و صلح در بخش عمومی و دادگاه خانواده بهعنوان مرجع اختصاصی
- مراجع کیفری عمومی و اختصاصی: مانند دادگاه کیفری 1، 2 و صلح بهعنوان مراجع عمومی و دادگاه انقلاب، اطفال و نوجوان، نظامی و ویژه روحانیت بهعنوان مرجع اختصاصی
دادگاه صلح، بهعنوان مرجعی عمومی، از نهادهای جدید در ساختار قضایی ایران محسوب میشود که با هدف تسریع و تسهیل در رسیدگی به دعاوی کماهمیت تاسیس شده است. این دادگاه بخشی از وظایف شوراهای حل اختلاف را بر عهده گرفته، اما از نظر سازمانی و ساختار اداری رسمیتر از شوراها عمل میکند. امروزه بسیاری از پروندههای حقوقی و کیفری سادهتر که پیشتر در شوراهای حل اختلاف مطرح میشدند، در حوزه صلاحیت این دادگاه قرار دارند.
هدف اصلی از تشکیل این دادگاه، ایجاد نظم بیشتر در رسیدگی به پروندههای سبک، کاهش مدت زمان دادرسی و فراهم کردن بستر شفافتر در مقایسه با شوراهای حل اختلاف است. اگرچه صلاحیت این دادگاه محدود است، اما اهمیت زیادی دارد و در آن به به دعاوی مختلفی مانند مشکلات حقوقی، کیفری و امور غیرترافعی رسیدگی میشود.
صلاحیتهای دادگاههای صلح چیست؟
ماده ۱۲ قانون جدید شورای حل اختلاف، بهطور مشخص حدود و صلاحیتهای دادگاههای صلح را تعیین کرده است. از آنجاکه بسیاری از افراد هنوز با وظایف و اختیارات این دادگاه آشنایی ندارند، این بخش را به توضیح مهمترین صلاحیتهای آن اختصاص دادهایم که عبارتند از:
دورههای ویدیویی دادرز مشاهده دورههای آموزشی دادرز آموزش ویدیویی گامبهگام با اساتید مرکز آزمون- رسیدگی به دعاوی مالی با ارزش حداکثر یک میلیارد ریال در این دادگاه انجام میشود؛
- اختلافات خانوادگی مانند مطالبه مهریه، تعیین نفقه، تحویل جهیزیه و امور مربوط به حضانت کودک در صلاحیت دادگاه صلح است؛
- پروندههای مرتبط با تصرف عدوانی یا ایجاد مزاحمت نسبت به املاک، از دیگر مواردی است که این دادگاه به آنها رسیدگی میکند؛
- رسیدگی به جرایم غیرعمدی که مجازات آنها شامل جزای نقدی یا حبس کوتاهمدت است، جزو وظایف این دادگاه است؛
- اختلافات میان همسایگان یا دعاوی مربوط به روابط مالک و مستاجر مانند اجارهبها، به جز دعاوی مربوط به سرقفلی، در این دادگاه رسیدگی میشوند؛
- جنبه عمومی و خصوصی جرائم غیرعمدی که ناشی از کار یا تصادفات رانندگی باشند؛
- دعاوی اصلاح یا استرداد شناسنامه، اصلاح مشخصات در مدرک تحصیلی، اخذ پایان کار، اثبات رشد و… در این دادگاه رسیدگی میشوند؛
- رسیدگی به چک و سفته در صورتی که مبلغ آنها در محدوده صلاحیت دادگاه باشد؛
- میانجیگری در اختلافات صنفی یا شغلی مشروط بر آنکه جنبه کیفری نداشته باشند؛
چنانچه دو طرف اختلاف تمایل به سازش داشته باشند، پرونده برای ایجاد توافق به شورای حل اختلاف ارسال میشود. در صورت عدم دستیابی به سازش، قاضی دادگاه با توجه به مدارک و دلایل موجود تصمیم نهایی را صادر خواهد کرد. این شیوه موجب کاهش هزینهها، صرفهجویی در زمان و آسانتر شدن روند رسیدگی میشود.
تفاوت دادگاههای صلح با دیگر دادگاههای کشور در چیست؟
دادگاههای صلح از سال 1403 در کشور شروع به فعالیت کردند و هم اکنون در سراسر ایران دایر بوده و قاضی دادگاه صلح به مشکلات رسیدگی میکند. البته باید به این نکته توجه داشت که دادگاههای صلح، تفاوتهایی هم با دیگر دادگاهها دارند. برای مثال این دادگاه، حاصل جمع دادگاه و شعبات شورای حل اختلاف است؛ به این معنی که پرونده این دادگاه ابتدا به شعبهای از شورای حل اختلاف ارجاع داده میشود و در صورت عدم صلح طرفین، قاضی صلح به آن رسیدگی میکند.
ابزار رایگان دادرز برای محاسبه سریع درصد آزمون وکالت کلیک کنید. درصد خود را بزنید و همین حالا نتیجه را ببینید.
در واقع میتوان گفت که شورای حل اختلاف بیشتر جنبه میانجیگری داشته و اعضای آن معمولا از افراد بومی و معتمد محلی تشکیل میشوند که اختیار صدور رای قضایی ندارند. در مقابل، دادگاههای صلح مرجعی رسمی و قضایی هستند که با حضور قاضی برگزار شده و صلاحیت صدور حکم دارند.
از تفاوتهای دادگاههای صلح با دیگر دادگاههای کشور میتوان به اهمیت پروندهها نیز اشاره کرد. دادگاههای عمومی صلاحیت رسیدگی به تمامی دعاوی، از ساده تا پیچیده و حساس را دارند، درحالیکه دادگاههای صلح صرفا به پروندههای سبک و کماهمیت رسیدگی میکنند. فرایند دادرسی در این دادگاه کوتاهتر، سادهتر و مقرونبهصرفهتر است، به همین علت از آن به عنوان نهادی کارآمد برای حل سریع اختلافات جزئی یاد میشود.
نکته مهم در مورد دادگاههای صلح
در مورد عملکرد دادگاههای صلح باید به این نکته هم اشاره کرد که در صورت رضایت طرفین پرونده، حل دعوا در شورا و عدم ارجاع به دادگاه صلح، تنها 2 ماه زمان برای رسیدگی وجود دارد. در واقع اگر طرفین پرونده، در فاصله زمانی 2 ماه به صلح نرسند، روند رسیدگی به آن در دادگاههای صلح انجام شده و قاضی این دادگاه برای صدور رای در مورد پرونده اقدام خواهد کرد. همچنین در صورت وجود اعتراض به گزارش شورا نیز، بلافاصله دادگاههای صلح برای صدور رای و توقف اجرای گزارش شورا اقدام میکنند.
جمعبندی
دادگاههای صلح، مرجعی برای رسیدگی ساده، سریع و کمهزینهتر به دعاوی جزئی یا مواردی با اهمیت کمتر هستند و نقش مهمی در کاهش حجم پروندهها در نظام قضایی ایفا میکنند. در واقع میتوان این دادگاه را مرجعی موثر و کارآمد در نظام قضایی کشور معرفی کرد. البته دادگاههای صلح بخشی از مراجع کارآمد محسوب میشوند و دیگر دادگاهها مانند دادگاه خانواده هم نقش مهمی در بهبود کیفیت رسیدگی به دعاوی دارند که در مطلب دادگاه خانواده به کدام دعاوی رسیدگی میکند؟ بهطور کامل معرفی شده است.