در نظام حقوقی کشورمان، همه اختلافات و دعاوی در یک مسیر واحد بررسی نمیشوند و برخی از پروندهها بهدلیل حساسیت، اهمیت و تأثیر مستقیم بر زندگی افراد، نیازمند رسیدگی تخصصیتری هستند. یکی از مهمترین مراجع تخصصی در این زمینه، دادگاه خانواده است. مرجعی که بهطور ویژه برای رسیدگی به اختلافات مرتبط با روابط خانوادگی، حقوق زوجین، فرزندان و سایر مسائل مربوط به نهاد خانواده تشکیل شده است. اما دقیقا این دادگاه به چه دعاوی رسیدگی میکند و چه پروندههایی باید در این دادگاه مطرح شوند؟
چه دعاوی در دادگاه خانواده بررسی میشود؟
بر اساس ماده ۴ قانون حمایت خانواده، رسیدگی به مجموعهای از امور و دعاوی خانوادگی در صلاحیت دادگاههای خانواده قرار دارد. مطابق این ماده، دعاوی قابل طرح در دادگاههای خانواده شامل این موارد است:
مرکز آزمون دادرز برای شروع آزمون و مشاهده کارنامه تحلیلی کلیک کنید. آزمون تکدرس، آزمون جامع، کارنامه و تحلیل عملکرددعاوی مربوط به ازدواج، نکاح و انحلال رابطه زوجیت
از مهمترین مواردی که در دادگاههای خانواده بررسی میشود، موضوعات مرتبط با حوزه ازدواج و نکاح است:
- نکاح دائم، موقت و اذن در نکاح
دعاوی مربوط به نکاح دائم، نکاح موقت، اذن در نکاح و بهطور کلی همه موضوعات مرتبط با انواع نکاح، در این دادگاه رسیدگی میشود.
- شروط ضمن عقد نکاح
در عقد نکاح میتوان شروطی را پیشبینی کرد و برای آنها ضمانت اجرا در نظر گرفت. همچنین با توجه به مفاد سند ازدواج، تخلف از شرط ضمن عقد میتواند برای زن حق طلاق ایجاد کند. رسیدگی به اختلافات ناشی از این شروط در صلاحیت دادگاههای خانواده است.
دورههای ویدیویی دادرز مشاهده دورههای آموزشی دادرز آموزش ویدیویی گامبهگام با اساتید مرکز آزمون- ازدواج مجدد
هرگاه مردی قصد ازدواج مجدد داشته باشد و بخواهد اذن و تجویز لازم را از دادگاه دریافت کند، رسیدگی به این درخواست و صدور حکم مربوط به آن توسط دادگاههای خانواده انجام میشود.
- نامزدی و خسارات ناشی از برهمزدن آن
رسیدگی به اختلافات مربوط به نامزدی و همچنین مطالبه خسارتهایی که در نتیجه برهمخوردن آن ایجاد میشود، در صلاحیت دادگاه خانواده قرار دارد.
- تمکین و نشوز
دعاوی مربوط به تمکین و نشوز نیز در این دادگاه بررسی میشود. تمکین بهمعنای تبعیت و اطاعت زوجه از دستورات مرد است و به دو نوع عام و خاص تقسیم میشود. اگر زوجه تمکین نکند، ناشزه محسوب میشود و در این حالت نفقه به او تعلق نمیگیرد و مرد نیز میتواند بر این اساس تقاضای ازدواج مجدد کند.
ابزار رایگان دادرز برای محاسبه سریع درصد آزمون وکالت کلیک کنید. درصد خود را بزنید و همین حالا نتیجه را ببینید.- طلاق، رجوع، فسخ و انفساخ نکاح، بذل مدت و انقضای آن
رسیدگی به دعاوی مربوط به طلاق به درخواست مرد، زن یا بهصورت توافقی، همچنین رجوع، فسخ و انفساخ نکاح، بذل مدت و انقضای آن از دیگر صلاحیتهای دادگاههای خانواده است. بذل مدت در ازدواج موقت بهمعنای انحلال آن است و لزوماً نیاز به رسیدگی در دادگاههای خانواده ندارد.
دعاوی مالی در دادگاه خانواده
موضوعات مالی و حقوق مالی ناشی از رابطه خانوادگی نیز در دادگاههای خانواده بررسی میگردد:
- مهریه
مهریه از مهمترین دعاوی قابل رسیدگی در دادگاههای خانواده است. طبق ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی، زن بهمحض وقوع عقد مالک مهر میشود و میتواند برای مطالبه یا انتقال آن اقدام کند. مطالبه مهریه از طریق مراجعه به دادگاه مرتبط با خانواده یا اداره اجرای ثبت امکانپذیر است.
- نفقه زوجه و اجرتالمثل ایام زوجیت
رسیدگی به نفقه زوجه و اجرتالمثل ایام زوجیت نیز در صلاحیت دادگاههای خانواده قرار دارد. همچنین بر اساس تبصره ماده ۳۳۶ قانون مدنی، زن میتواند بابت کارهایی که در طول زندگی مشترک و در منزل همسر انجام داده است، با تقدیم دادخواست درخواست اجرتالمثل کند.
- جهیزیه
دعوای استرداد و مطالبه جهیزیه از مواردی است که در دادگاه خانواده مطرح میشود. منظور از جهیزیه، اموال، کالاها یا اشیایی است که زوجه به خانه شوهر برده است و در صورت عدم توافق میان زن و شوهر، زن میتواند برای انتقال جهیزیه خود اقدام کند.
- نفقه اقارب
نفقه اقارب نیز از دعاوی قابل مطرح در دادگاههای خانواده است. این موضوع فقط به فرزندان محدود نمیشود و اقارب شامل هر خویشاوند نسبی است. بنابراین افرادی مانند خواهر، برادر، دخترعمو، پسرعمو، عمو، عمه و خاله نیز میتوانند تقاضای نفقه کنند.
دعاوی مربوط به فرزندان، محجوران و اشخاص تحت حمایت
در دادگاههای خانواده به موضوعاتی که به فرزند، سرپرستی، محجوران و اشخاص نیازمند حمایت قانونی مربوط هستند نیز رسیدگی میشود:
- حضانت و ملاقات طفل
حضانت فرزند دختر یا پسر تا پایان ۷ سالگی با مادر است و پس از آن تا سن بلوغ با پدر خواهد بود. همچنین اگر یکی از والدین حضانت را داشته باشد، طرف دیگر باید از طریق توافق یا حکم دادگاه حق ملاقات بگیرد.
- رشد، حجر و رفع آن
درصورتیکه برای شخصی حکم حجر وجود داشته باشد، متقاضی میتواند به دادگاههای خانواده مراجعه کند و برای رفع حجر یا رشد اقدام نماید.
- ولایت قهری، قیمومت، امور مربوط به ناظر و امین اموال محجوران و وصایت در امور مربوط به آنان
رسیدگی به موضوعاتی مانند ولایت قهری، قیمومت، امور مربوط به ناظر و امین اموال و همچنین وصایت در امور مربوط به محجوران نیز از جمله دعاوی خانوادگی است که باید در دادگاههای خانواده مطرح شود.
- نسب
اگر برای فردی قیم تعیین شود و بعد شخصی نسبت به صلاحیت او ایراد داشته باشد، میتواند با تقدیم دادخواست به دادگاه مراجعه و تقاضای نسب کند. رسیدگی به این موضوع نیز در دادگاه خانواده انجام میشود.
- سرپرستی کودکان بیسرپرست
موضوع سرپرستی کودکان بیسرپرست نیز در صلاحیت این دادگاه قرار دارد. زن و شوهر میتوانند با توافق و با تصویب دادگاههای خانواده، سرپرستی این کودکان را برعهده بگیرند.
سایر دعاوی و امور خاص در صلاحیت دادگاههای خانواده
موارد خاص زیر نیز در دادگاههای مرتبط با امور خانواده مطرح میگردد:
- امور راجع به غایب مفقودالاثر
اگر شخصی برای مدت طولانی غایب باشد و هیچ اطلاعی از زنده بودن یا نبودن او در دست نباشد، برای مشخص شدن تکلیف خانواده مرد ناپدید شده و در عین حال اموال وی باید به دادگاههای خانواده مراجعه کرد.
- اهدای جنین
رسیدگی به پروندههای مربوط به اهدای جنین نیز برعهده دادگاههای خانواده است. این موضوع باید زیر نظر پزشکان و مطابق قانون انجام شود.
- تغییر جنسیت
تغییر جنسیت از دیگر مواردی است که دادگاههای خانواده به آن رسیدگی میشود. احکام، مقررات، شرایط و مشکلات مربوط به این موضوع در همین دادگاه بررسی میگردد.
جمعبندی
دادگاههای خانواده مرجعی تخصصی برای رسیدگی به مهمترین دعاوی و اختلافات خانوادگی هستند و بر اساس قانون، موضوعاتی مانند نکاح، طلاق، مهریه، نفقه، جهیزیه، حضانت فرزند، قیمومت، نفقه اقارب، سرپرستی کودکان بیسرپرست و برخی امور خاص مانند اهدای جنین و تغییر جنسیت در صلاحیت این دادگاهها قرار دارد. بنابراین اگر اختلاف یا دعوایی در چارچوب مسائل خانوادگی مطرح باشد، آشنایی با حدود صلاحیت دادگاههای خانواده میتواند به افراد کمک کند تا مسیر قانونی درستتری را برای پیگیری حقوق خود انتخاب کنند.