نامزدی اگرچه آغاز مسیر تشکیل زندگی مشترک و سرشار از امید و برنامهریزی برای آینده است، اما همیشه به ازدواج ختم نمیشود. در برخی موارد، به دلایل مختلف این توافق به پایان میرسد و در کنار مسائل عاطفی، موضوعات حقوقی مهمی نیز میان طرفین مطرح میشود. یکی از مهمترین این مسائل، استرداد هدایای نامزدی است. هدایایی که در دوران نامزدی با نیت شروع زندگی مشترک میان طرفین رد و بدل شدهاند و پس از برهم خوردن نامزدی، تکلیف بازگرداندن آنها مورد سؤال قرار میگیرد. قانون مدنی ایران با درنظر گرفتن عرف و روابط میان طرفین، شرایط و ضوابط مشخصی را برای پس گرفتن هدایای نامزدی تعیین کرده است.
آیا استرداد هدایای نامزدی امکانپذیر است؟
مطابق ماده ۱۰۳۷ قانون مدنی، هر یک از نامزدها این حق را دارند که در صورت برهم خوردن وصلت، هدایایی را که برای ازدواج به طرف مقابل یا والدین او دادهاند مطالبه کنند. چنانچه عین هدایا موجود نباشد، فرد میتواند قیمت هدایایی را دریافت کند که عرفاً قابل نگهداری هستند، مگر اینکه هدایا بدون تقصیر طرف مقابل از بین رفته باشند.
مرکز آزمون دادرز برای شروع آزمون و مشاهده کارنامه تحلیلی کلیک کنید. آزمون تکدرس، آزمون جامع، کارنامه و تحلیل عملکرددر موضوع استرداد هدایای نامزدی، میان اموال مصرفی و غیرمصرفی تفاوت وجود دارد و قانون در این خصوص تفکیک قائل شده است. همچنین مقررات استرداد هدایای این دوران تنها شامل هدایایی میشود که در فاصله میان خواستگاری تا انعقاد عقد ازدواج یعنی هدایای دوران نامزدی رد و بدل شدهاند. بنابراین، این حکم درباره هدایای قبل یا بعد از عقد و همچنین شیربها اعمال نمیشود و استرداد این موارد تابع مقررات عقد هبه است. نمونه دادخواست استرداد هدایای نامزدی را در زیر میبینید:
استرداد هدایای نامزدی در صلاحیت کدام دادگاه است؟
دعوای استرداد هدایای نامزدی از جمله دعاوی مالی محسوب میشود و هزینه دادرسی آن نیز بر همین مبنا تعیین میگردد. بر اساس بند ۱ ماده ۴ قانون حمایت خانواده، رسیدگی به این دعوا در صلاحیت دادگاه خانواده محل اقامت خوانده است. برای طرح دعوای استرداد هدایای نامزدی، ابتدا باید هدیه دادن به طرف مقابل ثابت شود. همچنین لازم است رابطه نامزدی میان طرفین احراز شده و مشخص باشد که این نامزدی به ازدواج منتهی نشده است.
دورههای ویدیویی دادرز مشاهده دورههای آموزشی دادرز آموزش ویدیویی گامبهگام با اساتید مرکز آزمونیکی از موارد مهم در استرداد هدایای نامزدی، زمانی است که هدیه تلف شده و علت برهم خوردن ازدواج، فوت یکی از نامزدها باشد. در این حالت، امکان مطالبه قیمت هدیه وجود ندارد. اما اگر عین هدیه موجود باشد، مطالبه آن از وراث متوفی امکانپذیر خواهد بود. این موضوع از مواد ۱۰۳۷ و ۱۰۳۸ قانون مدنی استنباط میشود.
آیا استرداد هدایای مصرف شدنی نامزدی امکانپذیر است؟
درصورتیکه یکی از نامزدها هدایایی را به طرف مقابل بدهد که جزء اموال مصرف شدنی باشند، اصل بر این است که این هدایا برای استفاده و مصرف در اختیار او قرار گرفتهاند. از آنجا که این دسته از اموال معمولاً نگهداری نمیشوند و به مصرف میرسند، امکان مطالبه عین آنها یا قیمتشان وجود نخواهد داشت. ازجمله هدایای مصرف شدنی نامزدی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- شیرینی
- میوه
- انواع خوراکیها
طبق لایحه دفاعیه استرداد هدایای نامزدی، استرداد هدایای مصرف شدنی در این دوران در هیچ حالتی قابل درخواست نیست.
ابزار رایگان دادرز برای محاسبه سریع درصد آزمون وکالت کلیک کنید. درصد خود را بزنید و همین حالا نتیجه را ببینید.استرداد هدایای مصرف نشدنی نامزدی به چهصورتی است؟
هدایای غیرمصرفی که معمولاً قابل نگهداری هستند و با یکبار استفاده از بین نمیروند، مشمول حکم دیگری میشوند. این دسته از اموال به دلیل ارزش بیشتر، با هدف جلب رضایت طرف مقابل برای ازدواج داده میشوند و با برهم خوردن وعده ازدواج، دلیلی برای باقی ماندن آنها نزد گیرنده وجود نخواهد داشت. به همین دلیل، در صورت به هم خوردن نامزدی، دریافتکننده موظف به بازگرداندن هدایا خواهد بود. ازجمله این نوع هدایا میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- حلقه ازدواج
- زمین
- ماشین
چنانچه این اموال از بین رفته باشند، قانون اجکام زیر را متناسب با شرایط صادر کرده است:
| وضعیت هدیه | نتیجه قانونی |
| تلف شدن هدیه بر اثر تقصیر نامزد | نامزد باید قیمت هدیه را پرداخت کند |
| تلف شدن هدیه بدون تقصیر نامزد | مسئولیتی در پرداخت قیمت هدیه نخواهد داشت |
نکات مهم در طرح دعوای استرداد هدایای نامزدی
در طرح دعوای استرداد هدایای نامزدی دارای یکسری نکات مهم است که در جدول زیر قابل مشاهده است. البته در این راستا به این نکته توجه داشته باشید که مطابق نظر حقوقدان دکتر کاتوزیان، هدایای دوران نامزدی هبهای منجز با شرط ضمنی است به این معنا که اگر نامزدی برهم بخورد، هدیهدهنده امکان استرداد هدایا را خواهد داشت.
| موضوع | توضیحات |
| مطالبه خسارت ناشی از فریب یا سوءاستفاده | اگر یکی از طرفین به نحوی رفتار کرده باشد که طرف مقابل به وقوع ازدواج اطمینان پیدا کرده و بر همین اساس متحمل هزینه شده باشد، امکان مطالبه خسارت وجود خواهد داشت. |
| سوءاستفاده از حق برهم زدن نامزدی | برهم خوردن نامزدی مانع مسئولیت ناشی از سوءاستفاده از این حق نیست و متضرر میتواند بر اساس ماده ۱ قانون مسئولیت مدنی خسارات خود را مطالبه کند. |
| رجوع از هبه | در عقد هبه تا زمانی که اصل مال موجود باشد، امکان رجوع و استرداد وجود دارد. |
| هبه معوض | درصورتیکه هبه معوض باشد و عوض نیز پرداخت شده باشد، امکان رجوع و استرداد وجود نخواهد داشت. |
| انتقال مال به شخص دیگر | اگر هدیهای مانند خودرو توسط همسر فروخته شده باشد، استرداد آن امکانپذیر نخواهد بود. |
| خسارت ناشی از تقصیر | اگر شخصی که نامزدی را برهم زده مقصر باشد، طرف مقابل مستحق دریافت خسارت خواهد بود. |
| شیربها | درصورتیکه در دوران نامزدی شیربها پرداخت شده باشد، با برهم خوردن نامزدی قابل مطالبه خواهد بود. |
جمعبندی
استرداد هدایای نامزدی یکی از موضوعات مهم حقوقی پس از برهم خوردن وعده ازدواج است که قانون مدنی برای آن شرایط مشخصی در نظر گرفته است. بر اساس این مقررات، هدایایی که در دوران نامزدی و با هدف ازدواج میان طرفین رد و بدل شدهاند، در برخی شرایط قابل مطالبه خواهند بود. رسیدگی به دعوای استرداد هدایای نامزدی در صلاحیت دادگاه خانواده بوده و برای طرح این دعوا، اثبات رابطه نامزدی و هدیه دادن ضروری است. قانون میان هدایای مصرف شدنی و غیرمصرفی تفاوت قائل شده و تنها هدایایی که عرفاً قابل نگهداری هستند، امکان استرداد یا مطالبه قیمت را خواهند داشت.
سوالات متداول
۱. آیا استرداد هدایای نامزدی امکانپذیر است؟
بله، در صورت برهم خوردن نامزدی، هر یک از طرفین میتوانند هدایای دوران نامزدی را مطالبه کنند.
۲. آیا هدایای مصرف شدنی دوران نامزدی قابل استرداد هستند؟
خیر، هدایای مصرف شدنی مانند شیرینی و میوه قابل مطالبه یا استرداد نخواهند بود.
۳. رسیدگی به دعوای استرداد هدایای نامزدی در صلاحیت کدام دادگاه است؟
رسیدگی به این دعوا در صلاحیت دادگاه خانواده محل اقامت خوانده قرار دارد.