مهرالسنه یا مهریه حضرت زهرا (س) یکی از شناختهشدهترین و درعینحال پرابهامترین مفاهیم در موضوع مهریه است. مفهومی که بسیاری از زوجها هنگام تعیین مهریه از آن نام میبرند، اما درباره مقدار واقعی و ارزش امروزی آن اختلاف نظرهای زیادی وجود دارد. بعضیها مهرالسنه را ۱۴ سکه میدانند، برخی ۱۱۰ سکه و عدهای هم تصور میکنند منظور ۵۰۰ سکه تمام بهار آزادی است. اما واقعاً مهریه حضرت زهرا (س) چه مقدار بوده و مبنای محاسبه آن چیست؟ در این مطلب قصد داریم مفهوم حقوقی و شرعی مهرالسنه، نحوه تعیین آن در عقدنامه و باورهای اشتباه رایج درباره این نوع مهریه را بررسی کنیم.
مهرالسنه چیست؟
مهرالسنه در فقه اسلامی به مهریهای گفته میشود که پیامبر اسلام (ص) برای همسران و دختران خود در نظر میگرفت. این مهریه در مقایسه با مهریههای سنگین امروزی، مقدار کمی داشته، قابل پرداخت بوده و درعینحال از ارزش معنوی بالایی برخوردار است. به همین دلیل، بسیاری از علمای شیعه و اهل سنت آن را بهعنوان الگویی شرعی برای تعیین مهریه معرفی کردهاند.
مرکز آزمون دادرز برای شروع آزمون و مشاهده کارنامه تحلیلی کلیک کنید. آزمون تکدرس، آزمون جامع، کارنامه و تحلیل عملکرد- تعریف مهرالسنه از نظر فقهی و لغوی
در منابع فقهی، مهرالسنه یکی از انواع مهریه شناخته میشود که پیامبر (ص) برای همسران خود و بنا بر نقل شیخ صدوق، برای دختران خود تعیین میکرد. در لغتنامهها و دانشنامههای اسلامی نیز مهرالسنه بهعنوان اصطلاحی فقهی معرفی شده و آن را معادل ۵۰۰ درهم نقره خالص دانستهاند.
- نکته مهم فقهی در مورد مهرالسنه
در اسلام برای مهریه محدودیت عددی الزامی تعیین نشده است، اما مهریهای کمتر یا برابر با مهرالسنه، مستحب دانسته میشود و از نظر اخلاقی و اجتماعی مورد تأکید قرار گرفته است. این موضوع در فتاوای بسیاری از فقها و سخنان علما دیده میشود.
همچنین مقام معظم رهبری نیز بارها بر سبک گرفتن مهریه و ترویج مهرالسنه تأکید میکردند.
دورههای ویدیویی دادرز مشاهده دورههای آموزشی دادرز آموزش ویدیویی گامبهگام با اساتید مرکز آزمون
مهرالسنه یا مهریه حضرت زهرا (س) چقدر است؟
یکی از پرسشهای مهم درباره مهرالسنه یا مهریه حضرت زهرا (س)، مقدار دقیق آن در منابع روایی و فقهی است. در زیر میزان مهریه حضرت زهرا را طبق احادیث و روایات بررسی کردهایم:
- بررسی احادیث و روایتهای نقلشده از ائمه اطهار (ع) و صحابه پیامبر (ص) نشان میدهد که در بیشتر منابع معتبر، میزان دقیق مهرالسنه 500 درهم نقره مسکوک بیان شده است.
- در کتابهایی مانند «معانی الاخبار»، «کافی» و «مناقب ابنشهرآشوب» روایت شده است که پیامبر (ص) هیچیک از دختران خود را با مهریهای بیشتر از دوازده اوقیه و یک نش به عقد درنیاورد و برای همسران خود نیز بیش از این مقدار تعیین نکرد. با توجه به اینکه هر اوقیه برابر ۴۰ درهم و نش برابر ۲۰ درهم بوده، مجموع آن معادل ۵۰۰ درهم میشود.
- در حدیثی از امام صادق (ع) که در صفحه ۲۱۴ کتاب معانی الاخبار آمده نیز بیان شده است که پیامبر (ص) برای دختران و همسران خود مهریهای بیشتر از دوازده اوقیه و نش تعیین نکرده است. بر همین اساس، مهریه حضرت فاطمه زهرا (س) حداکثر ۵۰۰ درهم دانسته میشود.
- در برخی منابع فقهی، ارزش مهرالسنه بر پایه دینار نیز محاسبه شده است. در زمان ظهور اسلام، هر ۱۰ درهم معادل یک دینار طلا بوده و به همین دلیل 500 درهم معادل 50 دینار طلا بوده است.
- همچنین در فقه اسلامی، وزن هر دینار برابر یک مثقال شرعی و حدود ۳٫۴۵۶ گرم طلای خالص در نظر گرفته میشود. بنابراین، ارزش مهرالسنه حدود ۱۷۲٫۸ تا ۱۷۳ گرم طلای خالص محاسبه شده است.
- در برخی منابع متأخر، مهرالسنه را معادل ۱۵۰۰ گرم نقره خالص میدانند. این محاسبه بر پایه وزن تقریبی هر درهم، یعنی حدود ۳ گرم نقره خالص، انجام شده است. به این ترتیب 500 درهم معادل 1500 گرم نقره خالص بوده است.
مهرالسنه حضرت زهرا به قیمت روز چقدر است؟
برای محاسبه مهرالسنه یا مهریه حضرت زهرا (س) به قیمت روز بایستی قیمت نقره و طلای سال ۱۴۰۵ بررسی و مقادیر وزنی ذکرشده در روایات به ارزش روز تبدیل شود.
| مبنای محاسبه | مقدار اولیه | تبدیل وزنی | قیمت روز هر گرم
(۳۰ فروردین ۱۴۰۵) |
ارزش نهایی مهرالسنه |
| نقره | ۵۰۰ درهم | ۱۵۰۰ گرم نقره خالص | ۴۰۴٬۰۰۰ تومان | حدود ۶۰۶٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان |
| طلا | ۵۰ دینار | حدود ۱۷۲٫۸ گرم طلای خالص | ۲۲٬۵۴۴٬۷۰۰ تومان | حدود ۳٬۸۹۵٬۷۲۴٬۱۶۰ تومان |
در نتیجه، ارزش نقرهای مهرالسنه حدود ۶۰۶ میلیون تومان و معادل طلایی مهرالسنه حدود ۳٫۹ میلیارد تومان محاسبه میشود. با توجه به اینکه در صدر اسلام، نقره نقش اصلی را در معاملات عمومی داشته و دینار طلا بیشتر جنبه خاص و تشریفاتی داشته است، بسیاری از فقها محاسبه نقرهای مهرالسنه را معتبرتر میدانند.
فقها چه نظری در مورد تعیین مقدار بیشتر از مهرالسنه یا مهریه حضرت زهرا (س) دارند؟
یکی از موضوعات مهم فقهی و اجتماعی درباره مهرالسنه، حکم تعیین مهریهای بیشتر از مقدار مهرالسنه است. این مسئله امروزه با افزایش میزان مهریهها، اهمیت حقوقی بیشتری پیدا کرده و مورد توجه فقها و مراجع تقلید قرار گرفته است. بیشتر فقهای شیعه بر این باورند که تعیین مهریه بیشتر از مهرالسنه جایز است، اما مستحب دانستهاند که مهریه از مقدار مهرالسنه فراتر نرود. همچنین مهریههای سنگین را مکروه شرعی میدانند و از آن نهی شده است.
صاحب جواهر، از فقهای مشهور شیعه در قرن سیزدهم هجری، بیان میکند که در اسلام سقف الزامی برای مهریه تعیین نشده، ولی پیروی از سنت پیامبر (ص) در سبک گرفتن مهریه مورد تأکید قرار گرفته و بهتر است مهریه از مقدار مهرالسنه بیشتر نشود.
در جدول زیر دیدگاه مراجع تقلید معاصر را در مورد تعیین مهرهای بالاتر از مهرالسنه یا مهریه حضرت زهرا (س) مشاهده میکنید:
| مرجع تقلید | دیدگاه درباره مهریه بیشتر از مهرالسنه |
| آیتالله خامنهای | اسلام برای مهریه حد الزامی تعیین نکرده است، اما هرچه مهریه کمتر باشد بهتر است و مستحب است بیش از مهرالسنه نباشد. |
| آیتالله مکارم شیرازی | مهریههای بسیار سنگین اعتبار شرعی ندارند، زیرا معمولاً قصد جدی نسبت به آن وجود ندارد. مهرالسنه پانصد درهم نقره است و کمتر از آن بهتر خواهد بود. |
| آیتالله سیستانی | تعیین مهریه بیشتر از مهرالسنه منع شرعی ندارد و مکروه نیز نیست. |
| آیتالله نوری همدانی | مهرالسنه را معادل ۲۶۲٫۵ مثقال نقره سکهدار میدانند و معتقدند مستحب است مهریه از این مقدار بیشتر نباشد. |
مهرالسنه چگونه در عقدنامه ثبت میشود؟
باتوجه به اینکه اقسام مهریه وجود دارد، بسیاری از زوجین مهرالسنه را انتخاب میکنند که در دفاتر ازدواج معمولاً به دو روش ثبت میشود:
- ثبت لفظی:
در این شیوه، عبارتی مانند «مهر زوجه معادل مهرالسنه (۵۰۰ درهم نقره خالص) تعیین شد» در عقدنامه درج میشود.
- ثبت عددی:
در روش مرسومتر، معادل روز مهرالسنه، مانند حدود ۱۵۰۰ گرم نقره خالص یا مبلغی معادل ارزش روز آن، در بخش مهریه نوشته میشود.
جمعبندی
مهرالسنه که میتوان آن را مهریه حضرت زهرا (س) نیز دانست، یکی از شناختهشدهترین انواع مهریه در فقه اسلامی است که ریشه در سیره پیامبر اسلام (ص) دارد. براساس بیشتر منابع معتبر، مقدار مهرالسنه ۵۰۰ درهم نقره مسکوک یا معادل ۵۰ دینار طلا بوده و امروزه نیز بر پایه قیمت نقره یا طلا محاسبه میشود. بسیاری از فقها، تعیین مهریهای سبک و نزدیک به مهرالسنه را مستحب میدانند و آن را از نظر اخلاقی و اجتماعی مورد تأکید قرار دادهاند. همچنین مهرالسنه یا مهریه حضرت زهرا (س) میتواند بهصورت لفظی یا عددی در عقدنامه ثبت شود.
سوالات متداول
- مهرالسنه یا مهریه حضرت زهرا (س) چند درهم است؟
مهرالسنه در بیشتر منابع فقهی و روایی معادل ۵۰۰ درهم نقره مسکوک بیان شده است.
- مهریه حضرت زهرا (س) معادل چند گرم طلا است؟
براساس محاسبات فقهی، مهرالسنه حدود ۱۷۲٫۸ تا ۱۷۳ گرم طلای خالص محاسبه میشود.
از نظر فقها آیا تعیین مهریه بیشتر از مهرالسنه جایز است؟
بیشتر فقهای شیعه تعیین مهریه بیشتر از مهرالسنه را جایز میدانند، اما توصیه میکنند مهریه سبک تعیین شود.