بسیاری از افراد هنگام ازدواج یا در زمان مطالبه مهریه، با این پرسش مواجه میشوند که مهریه چه انواعی دارد و هر کدام چه شرایط و آثار قانونی دارند. ناآگاهی از اقسام مهریه گاهی باعث بروز اختلافات جدی میان زوجین میشود و حتی روند مطالبه مهریه را دشوار میکند. از این رو، آشنایی با انواع مهریه و مقررات مربوط به آن کمک میکند افراد با آگاهی بیشتری تصمیم بگیرند و از بروز مشکلات حقوقی در آینده جلوگیری کنند.
اقسام مهریه از نظر شرط استطاعت
پرداخت مهریه بر عهده مرد است، اما گاهی ممکن است او توانایی مالی برای پرداخت آن نداشته باشد. به همین دلیل در مطالبه مهریه مسئله استطاعت مطرح میشود و بر این اساس مهریه به دو نوع تقسیم میگردد:
مرکز آزمون دادرز برای شروع آزمون و مشاهده کارنامه تحلیلی کلیک کنید. آزمون تکدرس، آزمون جامع، کارنامه و تحلیل عملکرد- مهریه عندالمطالبه:
واژه عندالمطالبه به معنای «در زمان مطالبه» است. در این نوع مهریه، زن هر زمان که بخواهد میتواند مهریه خود را مطالبه کند و مرد موظف به پرداخت آن است. اگر مرد از پرداخت خودداری کند، زن میتواند از طریق مراجع قانونی برای دریافت مهریه اقدام کند. حتی در صورتی که مرد ادعای ناتوانی مالی داشته باشد و اعسار او ثابت شود، باز هم ضمانتهای قانونی وجود دارد که میتوان به وسیله آنها مرد را به پرداخت مهریه ملزم کرد.
- مهریه عندالاستطاعه
اصطلاح عندالاستطاعه به معنای «در زمان توانایی» است و در اینجا منظور توانایی مالی مرد است. در این نوع مهریه، مرد زمانی موظف به پرداخت مهریه خواهد بود که توانایی مالی داشته باشد. در مهریه عندالاستطاعه، زن باید توانایی مالی مرد را برای دریافت مهریه اثبات کند.
مهرالمسمی چیست؟
بر اساس قوانین انواع مهریه در قانون قضایی ایران، در صورتی که هنگام عقد ازدواج مهر مشخص شده باشد، به آن مهرالمسمی گفته میشود. مهرالمسمی مالی معین است که با توافق زن و مرد به عنوان مهریه تعیین میگردد. طبق قوانین این نمونه از اقسام مهریه، چنین مالی میتواند عین باشد؛ مانند خانه، زمین، باغ یا اتومبیل.
دورههای ویدیویی دادرز مشاهده دورههای آموزشی دادرز آموزش ویدیویی گامبهگام با اساتید مرکز آزمونهمچنین ممکن است به صورت منفعت در نظر گرفته شود، مانند حق سکونت در خانه یا دریافت اجارهبهای آن برای مدت مشخص. گاهی نیز مهر میتواند انجام عملی باشد؛ مانند آموزش یک زبان خارجی، آموزش هنرهایی مانند دوزندگی یا آشپزی، یا ساختن خانهای معین. علاوه بر این، ممکن است مهر به صورت یک حق در نظر گرفته شود؛ مانند حق انتفاع یا حق خیار.
درباره میزان مهرالمسمی، قانون حداقل یا حداکثر مشخصی تعیین نکرده است. با توجه به ماده 1080 قانون مدنی، مقدار مهر بر اساس توافق زوجین تعیین میشود. در این ماده آمده است که تعیین میزان مهر وابسته به رضایت و تراضی طرفین است.
اقسام مهریه: مهرالمثل چیست؟
هرگاه در عقد نکاح میزان مهریه مشخص نشده باشد و زوجین نیز درباره آن توافقی نکرده باشند و در عین حال بین آنها نزدیکی واقع شده باشد، برای زن مهرالمثل تعیین میشود. ماده 1087 قانون مدنی در این باره بیان میکند: «اگر در نکاح دائم مهریه ذکر نشده یا به عدم ارائه مهر شرط شده باشد، همچنان نکاح صحیح است. ضمن اینکه طرفین میتوانند بعد از عقد با رضایت مقدار مهر را تعیین نمایند. چنانچه پیش از تعیین مهر میان آنها نزدیکی صورت گرفته باشد هم زن مستحق مهرالمثل خواهد بود».
مهرالمثل در صورت جهل زن
به غیر از مورد قبلی، موارد دیگری نیز وجود دارد که در آن زن مستحق مهرالمثل میشود. از جمله زمانی که عقد نکاح به طور صحیح منعقد نشده یا شرایط لازم برای صحت آن وجود نداشته باشد و زن از این موضوع آگاه نباشد هم مهرالمثل به او تعلق میگیرد. ماده 1099 در خصوص این نمونه از اقسام مهریه گفته است: «در صورت وقوع نزدیکی و جهل زن به فساد نکاح، زن مستحق مهرالمثل است».
مهرالمثل در صورت مجهول بودن مقدار و ارزش
مورد دیگری که زن مهرالمثل دریافت میکند، زمانی است که مهریه تعیینشده در عقدنامه نامشخص باشد یا ارزش مالی نداشته باشد. ماده 1100 قانون مدنی در این باره بیان میکند: «در صورتی که مهرالمسمی مجهول بوده یا مالیت نداشته باشد هم زن مستحق مهرالمثل خواهد بود…».
شرط تعیین مهرالمثل
در تعیین مهرالمثل، وضعیت زن است که مورد توجه قرار میگیرد و با در نظر گرفتن شأن و شرایط خانوادگی او میزان مهر مشخص میشود. ماده 1091 در این زمینه بیان میکند: «برای تعیین مهرالمثل باید حال زن از حیث شرافت خانوادگی و سایر صفات مورد توجه باشد. ضمن اینکه وضعیت او نسبت به اماثل، اقران (نزدیکان/همسالان)، اقارب (خویشاوندان) و همچنین معمول محل و مواردی از این دست در نظر گرفته خواهد شد».
اقسام مهریه: مهرالمتعه چیست؟
طبق ماده 1093 قانون مدنی، اگر در عقد نکاح مهریه تعیین نشده باشد و طلاق پیش از رابطه واقع شود، مرد باید برای دلجویی از زن مقدار مالی به او بدهد که به آن متعه گفته میشود. بنابراین مهرالمتعه زمانی برقرار میشود که طلاق پیش از تعیین مهریه و قبل از وقوع نزدیکی انجام گیرد و این نوع مهر ویژه طلاق است.
فراموش نکنید که طبق ماده 1094 قانون مدنی، در تعیین میزان مهرالمتعه، وضعیت مالی مرد از نظر توانگری یا فقر در نظر گرفته میشود.
مهرالسنه (مهر محمدی) چیست؟
اگر مرد ازدواج را بر پایه سنت پیامبر انجام دهد، میزان مهریه زن پانصد درهم خواهد بود؛ یعنی همان مهری که پیامبر اسلام برای همسران و دختران خود، از جمله حضرت زهرا، تعیین میکرد. برای درک شرایط این نمونه از اقسام مهریه باید بدانید که در شرح لمعه، ارزش این پانصد درهم برابر با پنجاه دینار بیان شده و در منابع دیگر دینار را معادل یک مثقال شرعی طلا دانستهاند. تعیین مهرالسنه برای مهریه امری مستحب به شمار میرود.
جمع بندی
در مجموع، آگاهی از انواع مهریه در حقوق ایران، نقش مهمی در مدیریت اختلافات و پیشگیری از چالشهای حقوقی میان زوجین دارد. شناخت دو وضعیت اصلی مهریه عندالمطالبه و عندالاستطاعه در کنار انواع مهرالمسمی، مهرالمثل، مهرالمتعه و مهرالسنه میتواند به افراد کمک کند که تصمیمهای دقیقتر و آگاهانهتری بگیرند. فراموش نکنید که برای آگاهی بیشتر از حقوق خود، میتوانید سایر مطالب آکادمی دادرز مانند نفقه خانم شامل چه چیزهایی میشود و مقدار آن چقدر است؟ را نیز مطالعه کنید تا دید بهتری به مسائل حقوقی و مدنی مطابق قوانین به دست آورید.