همیشه وعده ازدواج به ازدواج ختم نمیشود؛ بههمین دلیل آگاهی از قوانین مربوط به وعده ازدواج اهمیت زیادی دارد. زیرا قانون در کنار احترام به آزادی انتخاب افراد، برای سوءاستفاده، فریب یا وعدههای دروغین نیز قواعد مشخصی تعیین کرده است. بسیاری از افراد تصور میکنند صرف برهم خوردن نامزدی میتواند باعث مطالبه خسارت شود؛ درحالیکه قانون مدنی شرایط متفاوتی را در نظر گرفته و تنها در برخی موارد خاص امکان پیگیری حقوقی یا کیفری وجود دارد. بررسی دقیق قوانین مربوط به فریب در ازدواج در قانون مجازات اسلامی به افراد کمک میکند تا با حقوق خود در دوران نامزدی آشنا شوند.
بررسی قوانین مربوط به وعده ازدواج
مطابق ماده ۱۰۳۵ قانون مدنی، وعده ازدواج باعث ایجاد علقه زوجیت نمیشود؛ حتی اگر تمام مهریه یا بخشی از آن که برای زمان ازدواج تعیین شده، پرداخت شده باشد. همانطور که دکتر ناصر کاتوزیان، حقوقدان برجسته ایرانی نیز بیان کرده است، تعهد ناشی از نامزدی، جایگزین عقد نکاح نمیشود و الزامآور بودن عقد اصلی را ایجاد نمیکند. به همین دلیل تا زمانیکه عقد نکاح جاری نشده، هر یک از طرفین میتوانند از ازدواج منصرف شوند و طرف مقابل نیز حق ندارد او را مجبور به ازدواج کند یا صرفا بهدلیل خودداری از وصلت، مطالبه خسارت داشته باشد.
مرکز آزمون دادرز برای شروع آزمون و مشاهده کارنامه تحلیلی کلیک کنید. آزمون تکدرس، آزمون جامع، کارنامه و تحلیل عملکردمنظور از وعده ازدواج، دوران خواستگاری، بلهبرون و نامزدی است. در این مرحله هنوز رابطه زوجیت ایجاد نشده، زیرا حقوق و تکالیف زوجین زمانی به وجود میآید که عقد نکاح، چه دائم و چه موقت، بین طرفین جاری شود.
در این دوران، دو طرف اختیار دارند درباره ادامه یا عدم ادامه رابطه تصمیم بگیرند زیرا هدف اصلی این مرحله شناخت و آشنایی برای رسیدن به تصمیم نهایی است. به همین علت، قانون آزادی اشخاص در انتخاب ازدواج را پذیرفته و مجازاتی برای آن تعیین نکرده است.
بااینحال، در قوانین مربوط به وعده ازدواج از عبارت صرف امتناع استفاده شده است؛ یعنی فقط به دلیل منصرف شدن از ازدواج نمیتوان از شخص خسارت گرفت. اما اگر رفتار فرد همراه با فریبکاری، اکراه طرف مقابل یا با هدف آزار و وارد کردن ضرر به دیگری باشد، موضوع تنها انصراف از ازدواج محسوب نمیشود و در این شرایط، شخص ملزم به جبران خسارت خواهد بود.
دورههای ویدیویی دادرز مشاهده دورههای آموزشی دادرز آموزش ویدیویی گامبهگام با اساتید مرکز آزمون
در چه صورتی پیشنهاد دروغین ازدواج مجازات دارد؟
در قانون مجازات اسلامی عنوان مستقلی با نام وعده دروغین ازدواج وجود ندارد و هر شخص مسئول تصمیمات مربوط به زندگی خود است. با این حال، فریب در ازدواج در قانون مجازات اسلامی در برخی موارد قابل بررسی است و اگر وعده دروغین ازدواج موجب ارتکاب جرم دیگری شود، موضوع میتواند جنبه کیفری پیدا کند و قابل مجازات باشد. در ادامه برخی از این موارد را مشاهده میکنید:
- رابطه نامشروع با استفاده از وعده ازدواج
درصورتیکه شخصی با مطرح کردن ازدواج، طرف مقابل را به برقراری رابطه نامشروع ترغیب کند و بعد مشخص شود که قصد واقعی برای ازدواج نداشته است، فرد فریبخورده میتواند با ارائه مدارک و ادله لازم شکایت کیفری مطرح کند.
ابزار رایگان دادرز برای محاسبه سریع درصد آزمون وکالت کلیک کنید. درصد خود را بزنید و همین حالا نتیجه را ببینید.- تشویق به ارتکاب جرم از طریق وعده ازدواج
اگر فردی با وعده ازدواج باعث شود طرف مقابل مرتکب جرم شود، علاوه بر شخصی که جرم را انجام داده، فردی که او را به این اقدام تشویق کرده نیز به دلیل معاونت در جرم مسئول شناخته میشود.
- گرفتن پول با وعده غیرواقعی ازدواج
چنانچه زن یا مردی با استفاده از وعده ازدواج مبلغی از طرف مقابل دریافت کند، فرد متضرر میتواند موضوع را تحت عنوان کلاهبرداری پیگیری کند.
- کلاهبرداری از راه وعده ازدواج
دریافت وجه با تکیه بر وعده غیرواقعی ازدواج، از مصادیق کلاهبرداری به شمار میرود.
چه مجازاتی برای فریب در ازدواج وجود دارد؟
قوانین مربوط به وعده ازدواج به صراحت بیان میکنند که اگر یکی از زوجین پیش از عقد، طرف مقابل را با مواردی غیرواقعی مانند تحصیلات، وضعیت مالی، موقعیت اجتماعی، شغل یا مجرد بودن فریب دهد و عقد نیز بر پایه همین فریب انجام شود، مرتکب به حبس تعزیری از سه ماه تا یک سال محکوم میشود.
علاوه بر مجازات کیفری، فریب در ازدواج آثار حقوقی نیز به همراه دارد. فردی که فریب خورده است میتواند مطابق ماده ۱۱۲۸ قانون مدنی درخواست فسخ نکاح مطرح کند. اعمال این حق فوری است و باید پس از اطلاع از فریب انجام شود. همچنین امکان مطالبه خسارت ناشی از تدلیس نیز وجود دارد. برای نمونه، اگر مردی در نتیجه تدلیس با زنی غیرباکره ازدواج کرده باشد و از حق فسخ استفاده نکند یا امکان استفاده از آن را نداشته باشد، میتواند تفاوت مهریه زن باکره و غیرباکره را بهعنوان خسارت دریافت کند.
آیا میتوان هدایای نامزدی را استرداد کرد؟
هدایای دوره نامزدی از جمله موضوعاتی است که در این دوران به منظور ابراز علاقه و جلب محبت میان طرفین رد و بدل میشود. بااینحال، زمانیکه وصلت مورد نظر به نتیجه نرسد و نامزدی به هم بخورد، موضوع استرداد هدایا مطرح میشود.
بر اساس مواد ۱۰۳۷ و ۱۰۳۸ قانون مدنی، هر یک از نامزدها در صورت برهم خوردن وصلت میتوانند هدایایی را که به طرف مقابل یا خانواده او برای ازدواج دادهاند، مطالبه کنند. پس در قانون مدنی، امکان استرداد هدایای نامزدی در شرایطی پیشبینی شده است که در جدول زیر این شرایط را مشاهده میکنید:
| موضوع | توضیحات |
| وضعیت عین هدیه | اگر عین هدیه موجود باشد، قابل استرداد است |
| در صورت تلف شدن | اگر هدایا از بین رفته باشند، در اموال قابل نگهداری، قیمت قابل مطالبه است |
| هدایای مصرفشدنی | مانند عطر و لباس؛ قابل استرداد عین نیستند |
جمعبندی قوانین مربوط به وعده ازدواج
قوانین مربوط به وعده ازدواج نشان میدهد که صرف نامزدی یا قول ازدواج، بهتنهایی ایجاد رابطه زوجیت یا تعهد الزامآور برای ازدواج نمیکند. تا زمانی که عقد نکاح جاری نشده باشد، هر یک از طرفین اختیار دارند از ادامه مسیر منصرف شوند و هیچکس را نمیتوان به ازدواج مجبور کرد یا صرف انصراف را مبنای مطالبه خسارت قرار داد. بااینحال، قانون در مواردی که پای فریب، سوءاستفاده یا ارتکاب جرم در میان باشد، مسئولیت کیفری و حقوقی برای فرد ایجاد میکند.
سوالات متداول
۱. آیا صرف برهم خوردن نامزدی باعث مطالبه خسارت میشود؟
خیر، صرف انصراف از ازدواج بهتنهایی موجب مسئولیت یا پرداخت خسارت نیست.
۲. در چه صورتی میتوان از وعده دروغین ازدواج شکایت کرد؟
زمانی که این وعده مقدمه ارتکاب جرمهایی مانند کلاهبرداری، رابطه نامشروع یا معاونت در جرم باشد.
۳. مجازات فریب در ازدواج چیست؟
در صورت تحقق تدلیس در نکاح، مجازات میتواند حبس تعزیری از سه ماه تا یک سال باشد.