فهرست مطالب
- جدول مقایسه‌ی چک، سفته و برات
- برات: شرایط شکلی (ماده ۲۲۳ و ۲۲۶)
- سفته: تعریف و شرایط (ماده ۳۰۷ تا ۳۰۹)
- چک: چه چیزی آن را از دو سند دیگر متمایز میکند؟
- نکات آزمونی
- سه تست با پاسخ تشریحی
- سؤال‌های متداول
- ۱. فرق اصلی چک و سفته چیست؟
- ۲. برات چند نفر دارد؟
- ۳. شرایط شکلی سفته چیست؟
- ۴. آیا سفته هم مثل چک اجراییه میخورد؟
نویسنده: سجاد یوسفی، وکیل پایه یک دادگستری و مدرس دادرز
پاسخ کوتاه
- سفته (فته‌طلب): سندی که امضاکننده در آن تعهد میکند مبلغی را در موعد معین یا عندالمطالبه بپردازد (ماده ۳۰۷ قانون تجارت: «…در وجه حامل، شخص معین یا به حواله‌کرد او بپردازد»). دو نفر: متعهد و گیرنده.
- برات: دستور پرداخت: براتدهنده به شخص دیگر (براتگیر) دستور می‌دهد مبلغی را به شخص ثالث بپردازد. معمولاً سه نفر.
- چک (ماده‌ی ۳۱۰ قانون تجارت): نوشته‌ای که صادرکننده به موجب آن وجوهی را که نزد محالعلیه دارد کلاً یا بعضاً مسترد یا به دیگری واگذار میکند؛ احکام ویژه‌ی آن در قانون صدور چک آمده است.
این سه سند را «اسناد تجاری» می‌نامند و در امتحان وکالت هر سال چند تست از مقایسه‌شان می‌آید. تفاوت‌ها ساده‌اند، به شرط این‌که از ساختار طرف‌ها شروع کنید: چند نفر دخیل‌اند و بانک در کدام جایگاه است.
جدول مقایسه‌ی چک، سفته و برات
| محور | چک | سفته | برات |
|---|---|---|---|
| ماهیت | واگذاری یا استرداد وجه نزد محالعلیه | تعهد به پرداخت | دستور پرداخت به دیگری |
| طرف‌ها | صادرکننده، بانک محالعلیه، دارنده | صادرکننده (متعهد) و گیرنده | براتدهنده، براتگیر، گیرنده (ذی‌نفع) |
| قانون ناظر | قانون صدور چک (۱۳۵۵ با اصلاحات ۱۳۹۷ و ۱۴۰۰) و مواد ۳۱۰ به بعد قانون تجارت | قانون تجارت (ماده ۳۰۷ به بعد) | قانون تجارت (ماده ۲۲۳ به بعد) |
| شرایط شکلی | محل و تاریخ صدور، امضا (ماده ۳۱۱ ق.ت)؛ ثبت در صیاد (ماده ۲۱ مکرر ق.ص.چ) | ماده ۳۰۸ | ماده ۲۲۳ |
| ویژگی خاص | در حکم سند لازمالاجرا (ماده ۲ قانون صدور چک) | مقررات برات بر آن جاری است (ماده ۳۰۹) | معامله‌ی برواتی تجارتی است، حتی بین غیرتاجران (بند ۸ ماده ۲) |
برات: شرایط شکلی (ماده ۲۲۳ و ۲۲۶)
علاوه بر امضا یا مهر براتدهنده، ماده ۲۲۳ این موارد را لازم می‌داند:
- قید کلمه‌ی «برات» روی ورقه؛
- تاریخ تحریر؛
- نام شخصی که باید برات را بپردازد؛
- تعیین مبلغ؛
- تاریخ پرداخت؛
- مکان پرداخت؛
- نام شخصی که وجه به او یا به حواله‌کردش پرداخت می‌شود؛
- تصریح به این‌که ورقه نسخه‌ی اول، دوم یا بعدی است.
ماده ۲۲۶ می‌گوید اگر برات یکی از موارد ۲ تا ۸ ماده ۲۲۳ را نداشته باشد، مشمول مقررات بروات تجارتی نیست. دقت کنید که این ماده فقط موارد ۲ تا ۸ را نام می‌برد؛ در تست حکم فقدان امضا یا قید کلمه‌ی «برات» را از همین ماده نخوانید و به متن مراجعه کنید.
سفته: تعریف و شرایط (ماده ۳۰۷ تا ۳۰۹)
ماده ۳۰۷ سفته (فته‌طلب) را تعریف میکند: سندی که به موجب آن امضاکننده تعهد میکند مبلغی را در موعد معین یا عندالمطالبه بپردازد. ماده ۳۰۸ علاوه بر امضا یا مهر و تاریخ، سه مورد را لازم می‌داند: مبلغ با تمام حروف، گیرندهی وجه، و تاریخ پرداخت. ماده ۳۰۹ مقررات بروات تجارتی را (از مبحث چهارم تا پایان فصل اول این باب) بر سفته هم جاری می‌داند.
می‌خواهید اسناد تجاری را در آزمون وکالت قوی بخوانید؟
در دوره‌ی جامع حقوق تجارت ۱ تا ۴ دادرز برات، سفته و چک، ظهرنویسی و مهلت‌ها مفهومی و با تکیه بر متن قانون آموزش داده شده است.
چک: چه چیزی آن را از دو سند دیگر متمایز میکند؟
چک دو ویژگی مهم دارد که در دو سند دیگر در این صورت نیست. اول این‌که بانک محالعلیه جزو ساختار آن است. دوم این‌که قانونی جدا (قانون صدور چک) برای آن نوشته شده که چک را در حکم سند لازمالاجرا می‌داند (ماده ۲)، امکان اجراییه از دادگاه را با گواهی عدم پرداخت به دارنده می‌دهد (ماده ۲۳)، و مجازات کیفری برای چک بلامحل (ماده ۷) و محدودیت‌های بانکی (ماده ۵ مکرر) دارد. این احکام ناظر به چک‌اند؛ برای سفته و برات، وضعیت اجرا و تعقیب را قانون خود آن‌ها تعیین میکند و نباید از احکام چک قیاس شود.
انواع چک را در انواع چک و تفاوت‌ها دیده‌ایم و راه پیگیری چک برگشتی هم در اگر چک برگشت بخورد چه کار کنیم؟ آمده است.
مواد ۳۱۰ به بعد قانون تجارت نسخ صریح نشده‌اند و در کنار قانون صدور چک اعمال می‌شوند، مگر جایی که قانون خاص حکم دیگری دارد. مثلاً ماده‌ی ۳۱۲ چک در وجه حامل و انتقال با امضای ظهر را مجاز می‌داند، ولی برای دسته‌چک‌های ارائه‌شده پس از پایان اسفند ۱۳۹۹ تبصره‌ی ۱ ماده ۲۱ مکرر قانون صدور چک آن را ممنوع کرده است.
نکات آزمونی
- سفته دو نفره است؛ برات معمولاً سه نفره است و چک هم صادرکننده، بانک و دارنده دارد.
- سفته مبلغ را «تمام حروف» می‌خواهد (ماده ۳۰۸).
- برات بدون هر یک از موارد ۲ تا ۸ ماده ۲۲۳ مشمول مقررات بروات تجارتی نیست (ماده ۲۲۶).
- معامله‌ی برواتی بین تاجر یا غیرتاجر تجارتی است (بند ۸ ماده ۲).
- مقررات برات بر سفته جاری است (ماده ۳۰۹).
سه تست با پاسخ تشریحی
تست ۱. سفته در لحظه‌ی صدور حداقل بین چند نفر است؟
۱) یک نفر ۲) دو نفر ۳) سه نفر ۴) چهار نفر
پاسخ: گزینه ۲. سفته سندی است که امضاکننده در آن تعهد به پرداخت می‌دهد (ماده ۳۰۷)؛ دو سمت دارد: متعهد (صادرکننده) و گیرندهی وجه (ماده ۳۰۸). در برات براتدهنده، براتگیر و گیرنده سه نقش جدا هستند.
تست ۲. کدام عمل طبق ماده ۲ قانون تجارت بین تاجر و غیرتاجر هم تجارتی است؟
۱) خرید ملک ۲) معاملات برواتی ۳) خرید لوازم شخصی ۴) اجاره‌ی منزل
پاسخ: گزینه ۲. بند ۸ ماده ۲: «معاملات برواتی اعم از این‌که بین تاجر یا غیرتاجر باشد».
تست ۳. اگر برات تاریخ تحریر نداشته باشد، حکم چیست؟
۱) باطل مطلق است ۲) مشمول مقررات بروات تجارتی نیست ۳) با تأیید بانک معتبر می‌شود ۴) فقط چک محسوب می‌شود
پاسخ: گزینه ۲. تاریخ تحریر بند ۲ ماده ۲۲۳ است و طبق ماده ۲۲۶ فقدان یکی از موارد ۲ تا ۸ آن، برات را از شمول مقررات بروات تجارتی خارج میکند.
چقدر به نکات آزمونی این مبحث مسلط شدید؟
وارد سامانه‌ی آزمون آنلاین دادرز شوید و تست‌های طبقه‌بندی‌شده‌ی حقوق تجارت را به‌همراه تحلیل ویدیویی روی تخته‌ی هوشمند بررسی کنید. برای یادگیری کامل مباحث هم می‌توانید دوره‌های آموزشی دادرز را ببینید.
سؤال‌های متداول
۱. فرق اصلی چک و سفته چیست؟
چک دستور واگذاری وجهی است که نزد بانک محالعلیه وجود دارد؛ سفته تعهد صادرکننده به پرداخت است و بانک در آن نقش ندارد.
۲. برات چند نفر دارد؟
در ساختار معمول سه نفر: براتدهنده، براتگیر (کسی که باید بپردازد) و گیرندهی وجه.
۳. شرایط شکلی سفته چیست؟
طبق ماده ۳۰۸ علاوه بر امضا یا مهر و تاریخ، مبلغ با تمام حروف، گیرندهی وجه و تاریخ پرداخت.
۴. آیا سفته هم مثل چک اجراییه میخورد؟
حکم ماده ۲ و ۲۳ قانون صدور چک (سند لازمالاجرا و اجراییه) مخصوص چک است؛ وضعیت سفته و برات را قانون تجارت و مقررات اجرایی تعیین میکند. برای پروندهی مشخص از وکیل بپرسید.
مرور مواد پرتکرار را از مواد مهم حقوق تجارت و مقدمه‌ی درس را از آموزش حقوق تجارت ۱ شروع کنید. آخرین بررسی متن مواد: ۳۰ مهر ۱۴۰۵.
مطالب این صفحه صرفاً جنبه‌ی آموزشی دارد و جایگزین مشاوره‌ی تخصصی با وکیل دادگستری نیست.
تلگرام
وکیل پایه یک دادگستری و مدرس آزمون وکالت. دوره‌ها، آزمون‌های آنلاین و مشاوره‌ی رایگان دادرز برای قبولی در آزمون وکالت طراحی شده‌اند.
درباره‌ی دادرز و استاد یوسفیمقالههای مرتبط
انواع شرکت‌های تجاری در قانون تجارت: هفت شرکت را مقایسه کنیمنویسنده: سجاد یوسفی، وکیل پایه یک دادگستری و مدرس دادرز پاسخ کوتاه ماده ۲۰ قانون تجارت شرکت‌های تجارتی را «هفت قسم» می‌داند:…
تفاوت کلاهبرداری، خیانت در امانت و سرقت (جدول مقایسه و نکات آزمون وکالت)نویسنده: سجاد یوسفی، وکیل پایه یک دادگستری و مدرس دادرز «کلاهبرداری است یا خیانت در امانت؟» شاید پرتکرارترین پرسش تستی حقوق جزای…
تفاوت فسخ، انفساخ و اقاله در قانون مدنی (جدول مقایسه + مثال)سه واژه‌ی «فسخ»، «انفساخ» و «اقاله» در نگاه اول شبیه هم‌اند و همه می‌گویند عقد به هم میخورد. شناختن تفاوت فسخ و…
وکیل و پرونده هامقایسه جامع وکیل قوه قضاییه و کانون وکلا؛ کدام یک بهتر است؟وکیل قوه قضاییه پروانه‌ی خود را از مرکز وکلا می‌گیرد و وکیل کانون از کانون وکلای دادگستری؛ تفاوت این دو در مسیر…
دیدگاه‌ها ۰