فهرست مطالب
- تأمین خواسته: تعریف و هدف
- شرایط صدور قرار تأمین خواسته
- دستور موقت: تعریف و موارد استفاده
- جدول مقایسه‌ی تأمین خواسته و دستور موقت
- تأمین دلیل و ارتباط با آنها (اشاره‌ی کوتاه)
- مراحل کلی درخواست
- نکات تستی و پرسش‌های متداول
- آیا قرار تأمین خواسته و دستور موقت مستقلاً قابل تجدیدنظر هستند؟
- آیا تعیین میزان خسارت احتمالی در صلاحیت کارشناس است؟
- ابلاغ و اجرای قرار تأمین خواسته به چه ترتیبی است؟
- آیا میتوان از اموال دولتی و شهرداریها پیش از صدور حکم قطعی تأمین خواسته گرفت؟
- قدم بعدی
پاسخ کوتاه: در آیین دادرسی مدنی، تأمین خواسته اقدامی احتیاطی برای بازداشت کردن و در امنیت قرار دادنِ عین خواسته یا معادلِ مالیِ آن است تا اجرای حکم در آینده با مشکل مواجه نشود. در مقابل، دستور موقت (دادرسی فوری) در اموری صادر میشود که تعیین تکلیف آنها فوریت دارد و موضوع آن می‌تواند توقیف مال، انجام کار یا منع از انجام امری باشد.
تأمین خواسته: تعریف و هدف
تأمین در لغت به معنای امن کردن و در اصطلاح آیین دادرسی مدنی، به معنای توقیف اموال خوانده (اعم از منقول و غیرمنقول) به نفع خواهان است. هدف اصلی این نهاد آن است که خوانده نتواند در طول دادرسی اموال خود را مخفی یا منتقل کند. البته توقیف اموال همواره با رعایت مقررات مربوط به مستثنیات دین در قوانین انجام میشود.
شرایط صدور قرار تأمین خواسته
برای صدور قرار تأمین خواسته، میزان خواسته باید معلوم یا خواسته عین معین باشد (ماده ۱۱۳)؛ نسبت به طلب یا مال معینی که هنوز موعد تسلیم آن نرسیده نیز، در صورتی که حق مستند به سند رسمی بوده و در معرض تضییع یا تفریط باشد، میتوان درخواست تأمین کرد (ماده ۱۱۴). دادگاه در موارد زیر مکلف به قبول درخواست تأمین خواسته است:
- بدون تودیع خسارت احتمالی: زمانی که دعوا مستند به سند رسمی باشد، خواسته در معرض تضییع و تفریط باشد، و یا در مورد اسناد تجاری واخواست‌شده در چارچوب شرایط قانونی.
- با تودیع خسارت احتمالی (وجه نقد): در سایر موارد که خواهان خسارت احتمالی را که ممکن است از قرار تأمین به خوانده وارد آید، به صندوق دادگستری بسپارد.
دستور موقت: تعریف و موارد استفاده
دستور موقت یا دادرسی فوری، ویژه مواردی است که تعیین تکلیف آنها فوریت دارد. برخلاف تأمین خواسته که صرفاً ناظر به توقیف مال است، موضوع دستور موقت سه حالت دارد: توقیف مال، انجام کار، یا منع از انجام امری (مانند دستور موقت منع از ادامه‌ی عملیات ساختمانی یا الزام موقت به وصل انشعاب). در دستور موقت، طبق مادهی ۳۱۹ دادگاه مکلف است برای جبران خسارت احتمالی از خواهان «تأمین مناسب» (نقد یا غیرنقد به تشخیص دادگاه) اخذ کند و صدور دستور موقت منوط به سپردن آن است و اجرای دستور موقت منوط به تأیید رئیس حوزه‌ی قضایی است. برای درک بستر کلی این دعاوی، مطالعه‌ی انواع دعاوی و مراجع رسیدگی به آنها بسیار مفید است.
جدول مقایسه‌ی تأمین خواسته و دستور موقت
تفاوت‌های این دو نهاد از مهم‌ترین مباحث تستی آیین دادرسی مدنی است:
| معیار مقایسه | تأمین خواسته | دستور موقت (دادرسی فوری) |
|---|---|---|
| موضوع درخواست | صرفاً توقیف عین معین یا معادل ریالی خواسته | توقیف مال، انجام کار، یا منع از انجام امری |
| شرط فوریت | نیازی به اثبات فوریت نیست | احراز فوریت امر توسط دادگاه شرط اساسی است |
| خسارت احتمالی | در برخی موارد معاف از خسارت احتمالی؛ در صورت لزوم، فقط «وجه نقد» | در همه‌ی موارد اخذ تأمین الزامی است؛ می‌تواند «وجه نقد یا مال غیرنقد» باشد |
| نیاز به تأیید رئیس حوزه قضایی | برای اجرا نیازی به تأیید رئیس حوزه‌ی قضایی ندارد | اجرای آن (جز در موارد مستثنی‌شده) منوط به تأیید رئیس حوزه‌ی قضایی است |
| رابطه با اصل خواسته | می‌تواند دقیقاً همان اصل خواسته را توقیف کند | دستور موقت هیچ تأثیری در اصل دعوا ندارد و نباید متضمن حکم در ماهیت باشد |
تأمین دلیل و ارتباط با آنها (اشاره‌ی کوتاه)
نهاد سومی که نباید با این دو اشتباه شود، تأمین دلیل است. هدف از تأمین دلیل، توقیف مال یا انجام کار فوری نیست، بلکه صرفاً «ملاحظه و صورت‌برداری از دلایل و مدارکی» است که بیم تعذر یا تعسر استفاده از آنها در آینده می‌رود. طبق مادهی ۱۲ قانون شوراهای حل اختلاف مصوب ۱۴۰۲، تأمین دلیل در صلاحیت دادگاه صلح است و تا تشکیل این دادگاه‌ها، طبق مقررات جاری رسیدگی میشود.
مراحل کلی درخواست
هم تأمین خواسته و هم دستور موقت را میتوان قبل از تقدیم دادخواست اصلی، ضمن دادخواست اصلی، یا در جریان دادرسی تا پیش از صدور حکم قطعی درخواست کرد. اگر درخواست پیش از اقامه‌ی دعوای اصلی مطرح شود، متقاضی مکلف است ظرف مهلت قانونی مقرر پس از صدور قرار، دادخواست اصلی خود را تقدیم کند؛ وگرنه به درخواست طرف مقابل از قرار صادره رفع اثر خواهد شد.
نکات تستی و پرسش‌های متداول
برای مرور جامع و هدفمند این مباحث، مطالعه‌ی راهنمای جامع آیین دادرسی مدنی برای آزمون وکالت و جمع‌بندی مواد مهم آیین دادرسی مدنی توصیه میشود.
آیا قرار تأمین خواسته و دستور موقت مستقلاً قابل تجدیدنظر هستند؟
خیر؛ قرار قبول یا رد تأمین قابل تجدیدنظر نیست (ماده ۱۱۹)؛ قرار تأمین صادرشده ظرف ده روز از ابلاغ در همان دادگاه قابل اعتراض است (ماده ۱۱۶) و قبول یا رد دستور موقت نیز مستقلاً قابل اعتراض و تجدیدنظر نیست و فقط ضمن تجدیدنظرخواهی از اصل رأی میتوان به آن اعتراض کرد؛ و در هر حال قابل رسیدگی فرجامی نیست (ماده ۳۲۵).
آیا تعیین میزان خسارت احتمالی در صلاحیت کارشناس است؟
طبق تبصرهی مادهی ۱۰۸، تعیین میزان خسارت احتمالی با در نظر گرفتن میزان خواسته به نظر دادگاهی است که درخواست تأمین را میپذیرد؛ دربارهی استفادهی دادگاه از نظر مشورتی کارشناس، نظرها متفاوت است.
ابلاغ و اجرای قرار تأمین خواسته به چه ترتیبی است؟
قرار تأمین خواسته به خوانده ابلاغ و بلافاصله اجرا میشود، اما در مواردی که ابلاغ فوری ممکن نباشد و تأخیر موجب تضییع خواسته گردد، ابتدا قرار اجرا و سپس ابلاغ میشود.
آیا میتوان از اموال دولتی و شهرداریها پیش از صدور حکم قطعی تأمین خواسته گرفت؟
بر اساس قوانین خاص راجع به نحوهی پرداخت محکومبه توسط دولت و شهرداریها، توقیف اموال آنها از طریق تأمین خواسته پیش از صدور حکم قطعی، مشمول محدودیتها و ممنوعیتهای ویژهی قانونی است.
قدم بعدی
اگر دربارهی مسیر مطالعه و تست‌زنی آیین دادرسی مدنی سؤال دارید، می‌توانید از «مشاوره‌ی رایگان کارشناس دادرز» استفاده کنید.
مطالب این صفحه صرفاً جنبه‌ی آموزشی دارد و جایگزین مشاوره‌ی تخصصی با وکیل دادگستری نیست.
تلگرام
وکیل پایه یک دادگستری و مدرس آزمون وکالت. دوره‌ها، آزمون‌های آنلاین و مشاوره‌ی رایگان دادرز برای قبولی در آزمون وکالت طراحی شده‌اند.
دربارهی دادرز و استاد یوسفیمقالههای مرتبط
انواع چک و تفاوت‌ها: عادی، تأییدشده، تضمین‌شده، مسافرتی و صیادینویسنده: سجاد یوسفی، وکیل پایه یک دادگستری و مدرس دادرز پاسخ کوتاه ماده ۱ قانون صدور چک چهار نوع چک می‌شناسد: عادی،…
دیدگاه‌ها ۰