تست حقوق تجارت آزمون وکالت؛ نمونه سؤال تجارت ۱ تا ۴ با پاسخ تشریحی

در آزمون وکالت (کانون و مرکز)، حقوق تجارت ۲۰ سؤال دارد. این ۲۰ سؤال روی چهار محور تجارت ۱ تا ۴ پخش می‌شود و بخش بزرگی از آن‌ها مستقیماً از متن مواد قانون تجارت و قانون صدور چک طراحی می‌شود.

در این مقاله روش تست‌زنی هدفمند را مرور می‌کنیم و برای تمرین تست حقوق تجارت آزمون وکالت دوازده تست اورجینال با پاسخ تشریحی می‌بینیم. هر پاسخ به یک ماده مستند است و دلیل رد گزینه‌های دیگر هم آمده است.

نویسنده: سجاد یوسفی، وکیل پایه یک دادگستری و مدرس دوره‌های آزمون وکالت دادرز

اهمیت تست‌زنی هدفمند در حقوق تجارت

تجارت درسی است که با «خواندن چندباره» حل نمی‌شود. گزینه‌ها معمولاً فقط در یک قید (قبل یا بعد از توقف، تاجر یا غیرتاجر، قابل فسخ یا باطل) با هم تفاوت دارند.

تست‌زنی هدفمند یعنی بعد از هر تست ماده را پیدا کنید، دام هر گزینه‌ی غلط را بنویسید و یک تست مشابه بزنید.

بودجه‌بندی تجارت ۱ تا ۴؛ چه چیزی را می‌توان گفت

منبع رسمی و قابل‌استنادی که تعداد سؤال هر یک از تجارت ۱ تا ۴ را اعلام کرده باشد در اختیار نداریم، پس در این مقاله هیچ عددی برای سهم هر مبحث نمی‌نویسیم.

اگر بودجه‌بندی مبحث‌به‌مبحث می‌خواهید، آن را در سامانه‌ی آزمون دادرز ببینید و بر اساس آن برنامه بریزید. برای محاسبه‌ی درصد لازم هم از محاسبه‌گر درصد آزمون وکالت کمک بگیرید.

نمونه تست تجارت ۱ (تاجر، اعمال تجاری، دلالی و حق‌العمل‌کاری)

تست ۱) تعریف تاجر

علی یک بار در سال گذشته خودروی شخصی‌اش را با سود فروخت. سارا شغل معمولی‌اش خرید و فروش لوازم خانگی است. کدام گزینه با ماده‌ی ۱ قانون تجارت سازگار است؟

1. هر دو تاجرند، چون هر دو معامله‌ی سودآور کرده‌اند.
2. هیچ‌کدام تاجر نیستند، چون ثبت شرکت نکرده‌اند.
3. سارا تاجر است، چون شغل معمولی خود را معاملات تجارتی قرار داده است.
4. علی تاجر است و سارا نیست، چون علی معامله‌ی بزرگ‌تری انجام داده است.

پاسخ: گزینه ۳. ماده‌ی ۱ می‌گوید تاجر کسی است که شغل معمولی خود را معاملات تجارتی قرار بدهد. کلید ماده «شغل معمولی» است، یعنی تکرار و حرفه بودن. گزینه‌ی ۱ یک معامله‌ی تصادفی را کافی می‌داند، گزینه‌ی ۲ شرطی (ثبت شرکت) اضافه می‌کند که در ماده نیست و گزینه‌ی ۴ ملاک «بزرگی معامله» را می‌سازد که قانون‌گذار نگفته است.

نکته‌ی آزمونی: در سؤال‌های تاجر، اول بپرسید «شغل معمولی» است یا معامله‌ی گاه‌به‌گاه. جزئیات بیشتر را در مقاله‌ی اعمال تجاری و تاجر بخوانید.

تست ۲) حق‌الدلالی

رضا برای فروش مغازه‌اش از دلال کمک گرفت. دلال خریداری معرفی کرد، اما طرفین هرگز قرارداد را نهایی نکردند. دلال حق‌الدلالی مطالبه می‌کند. وضعیت چیست؟

1. حق‌الدلالی به خود معرفی تعلق می‌گیرد.
2. دلال همیشه نیمی از حق‌الدلالی را می‌گیرد.
3. فقط اگر خریدار رضایت دهد پرداخت می‌شود.
4. دلال حق مطالبه ندارد، چون معامله با وساطت او تمام نشده است.

پاسخ: گزینه ۴. ماده‌ی ۳۴۸ می‌گوید دلال نمی‌تواند حق دلالی را مطالبه کند مگر معامله به راهنمایی یا وساطت او تمام شده باشد. گزینه‌های ۱ و ۲ با این ماده نمی‌خوانند و گزینه‌ی ۳ شرطی بی‌پایه می‌سازد. ماده‌ی ۳۳۵ هم دلال را کسی می‌داند که در مقابل اجرت، واسطه‌ی انجام معاملاتی شود.

تست ۳) فروش زیر حداقل قیمت در حق‌العمل‌کاری

آمر به حق‌العمل‌کار دستور داد کالایی را کمتر از ۱۰۰ میلیون تومان نفروشد. حق‌العمل‌کار بدون مشورت با او کالا را ۹۰ میلیون تومان فروخت و دلیلی برای جلوگیری از ضرر بزرگ‌تر ارائه نکرد. مسئولیت او چیست؟

1. هیچ مسئولیتی ندارد، چون به اسم خودش معامله کرده است.
2. مسئول تفاوت است، مگر ثابت کند از ضرر بیشتری احتراز کرده و تحصیل اجازه‌ی آمر در موقع مقدور نبوده است.
3. معامله از اساس باطل است.
4. مسئولیت او فقط اخلاقی است.

پاسخ: گزینه ۲. ماده‌ی ۳۵۷ حق‌العمل‌کار را کسی می‌داند که به اسم خود ولی به حساب دیگری (آمر) معامله می‌کند و حق‌العمل می‌گیرد. طبق ماده‌ی ۳۶۳، فروش زیر حداقل تعیین‌شده او را مسئول تفاوت می‌کند، مگر ثابت کند از ضرر بیشتری احتراز کرده و تحصیل اجازه‌ی آمر در موقع مقدور نبوده است. به اسم خود معامله کردن ویژگی تعریف است، نه معافیت (گزینه‌ی ۱)؛ گزینه‌های ۳ و ۴ ضمانت اجرای ماده را نادیده می‌گیرند.

نمونه تست تجارت ۲ (شرکت‌های تجارتی)

در شرکت‌ها فقط موادی را تست کرده‌ایم که متن آن‌ها را مستقیم بررسی کرده‌ایم. ماده‌ی ۲۰ از قانون تجارت است و مواد ۱۲۹ تا ۱۳۲ از لایحه‌ی اصلاحی قسمتی از قانون تجارت (۱۳۴۷) هستند.

تست ۴) انواع شرکت‌های تجارتی

طبق ماده‌ی ۲۰ قانون تجارت، کدام مورد جزو انواع هفت‌گانه‌ی شرکت‌های تجارتی نیست؟

1. شرکت نسبی
2. شرکت مختلط غیرسهامی
3. شرکت مدنی
4. شرکت تعاونی تولید و مصرف

پاسخ: گزینه ۳. ماده‌ی ۲۰ می‌گوید شرکت‌های تجارتی هفت قسم‌اند: سهامی، با مسئولیت محدود، تضامنی، مختلط غیرسهامی، مختلط سهامی، نسبی، و تعاونی تولید و مصرف. شرکت مدنی در این فهرست نیست و تابع قواعد قانون مدنی است. سه گزینه‌ی دیگر در همین فهرست آمده‌اند.

تست ۵) مهلت ابطال معامله‌ی مدیر با شرکت

مدیرعامل یک شرکت سهامی، بدون اجازه‌ی هیئت مدیره، ساختمان شرکت را برای خودش اجاره کرد. معامله مخفیانه نبوده و مجمع عمومی عادی هم آن را تصویب نکرده است. شرکت تا چه مدت می‌تواند بطلان معامله را از دادگاه بخواهد؟

1. تا سه سال از انعقاد معامله
2. تا یک سال از تصویب ترازنامه
3. فقط تا شش ماه
4. هیچ مهلتی ندارد

پاسخ: گزینه ۱. ماده‌ی ۱۲۹ لایحه‌ی اصلاحی قسمتی از قانون تجارت (۱۳۴۷) مدیران را بدون اجازه‌ی هیئت مدیره از طرف یا سهیم شدن در معامله‌ی شرکت منع می‌کند. طبق ماده‌ی ۱۳۱، اگر مجمع عمومی عادی معامله را تصویب نکند، قابل ابطال است و شرکت تا سه سال از تاریخ انعقاد (اگر مخفیانه باشد، از تاریخ کشف) بطلان آن را از دادگاه می‌خواهد. تصمیم به این درخواست با مجمع عمومی عادی است. مهلت‌های دیگر در ماده نیامده‌اند.

نکته‌ی آزمونی: مدیر ذی‌نفع در رأی‌گیری درباره‌ی همین معامله حق رأی ندارد. مقاله‌ی مهم‌ترین مواد حقوق تجارت را هم ببینید.

تست ۶) وام شرکت به نزدیکان مدیر

یک شرکت سهامی غیربانکی به خواهر مدیرعامل خود وام داد. وضعیت این وام چیست؟

1. اگر هیئت مدیره اجازه دهد صحیح است.
2. قابل ابطال تا سه سال است.
3. چون خواهر مدیر شخص ثالث است صحیح است.
4. به خودی خود باطل است.

پاسخ: گزینه ۴. ماده‌ی ۱۳۲ وام، اعتبار یا تضمین دیون مدیران را «به خودی خود باطل» می‌داند و دامنه‌ی آن شامل همسر، پدر، مادر، اجداد، اولاد، اولادِ اولاد، برادر و خواهر آنان هم می‌شود. استثنا فقط بانک‌ها و شرکت‌های مالی و اعتباری است، به شرط آن‌که وام تحت قیود و شرایط عادی و جاری داده شود. گزینه‌های ۱ و ۲ ماده‌ی ۱۳۲ را با مواد ۱۲۹ و ۱۳۱ (قابل ابطال) اشتباه می‌گیرند و گزینه‌ی ۳ دامنه‌ی ماده را نادیده می‌گیرد.

نمونه تست تجارت ۳ (برات، سفته، چک و قانون صدور چک اصلاحی)

در این بخش دو لایه‌ی قانونی داریم: قانون تجارت برای برات و سفته، و قانون صدور چک برای چک. اصلاحیه‌ی ۱۳۹۷ و اصلاحات بعدی را حتماً بشناسید.

تست ۷) مسئولیت امضاکنندگان برات

در برات، برات‌دهنده، قبول‌کننده و ظهرنویس‌ها در برابر دارنده چه مسئولیتی دارند؟

1. هر کدام فقط در حد سهم خود مسئولند.
2. مسئولیت تضامنی دارند.
3. فقط قبول‌کننده مسئول است.
4. فقط اولین ظهرنویس مسئول است.

پاسخ: گزینه ۲. ماده‌ی ۲۴۹ قانون تجارت می‌گوید برات‌دهنده، قبول‌کننده و ظهرنویس‌ها در مقابل دارنده‌ی برات مسئولیت تضامنی دارند. گزینه‌ی ۱ مسئولیت را تقسیم می‌کند، و گزینه‌های ۳ و ۴ مسئولان را محدود می‌کنند؛ هیچ‌کدام در ماده نیست.

نکته‌ی آزمونی: ماده‌ی ۳۰۹ مقررات برات را، از مبحث چهارم تا پایان فصل برات، در مورد سفته (فته‌طلب) هم لازم‌الرعایه می‌داند. برای مرور سه سند، مقاله‌ی چک، سفته و برات را بخوانید.

تست ۸) اجراییه‌ی چک برگشتی

دارنده‌ی چکی که با گواهی عدم پرداخت برگشت خورده، می‌خواهد چک را از طریق اجرای احکام وصول کند. چک مشروط نیست، در متن آن قید نشده که بابت تضمین است و گواهی عدم پرداخت هم به دلیل دستور عدم پرداخت (ماده‌ی ۱۴) صادر نشده است. دارنده می‌خواهد از راه ماده‌ی ۲۳ قانون صدور چک اجراییه بگیرد. اجراییه را چه مرجعی صادر می‌کند؟

1. بانک محال‌علیه
2. بانک مرکزی
3. دادگاه صالح
4. فقط دادگاه کیفری پس از صدور حکم قطعی

پاسخ: گزینه ۳. طبق ماده‌ی ۲ قانون صدور چک، چک در حکم سند لازم‌الاجرا است و بر اساس ماده‌ی ۲۳ (اصلاحی ۱۳۹۷) اجراییه را دادگاه صالح صادر می‌کند. بانک اجراییه نمی‌دهد (گزینه‌های ۱ و ۲) و صدور اجراییه به حکم کیفری وابسته نیست (گزینه‌ی ۴). ماده‌ی ۲۳ شرایطی دارد، از جمله این‌که چک مشروط یا تضمینی نباشد و گواهی بر پایه‌ی دستور عدم پرداخت نباشد. جدا از این مسیر، ماده‌ی ۲ وصول از راه اجرای ثبت را هم ممکن می‌داند.

نکته‌ی آزمونی: برای مرور مسیر کامل چک برگشتی، دوره‌ی قانون صدور چک را ببینید.

نمونه تست تجارت ۴ (ورشکستگی؛ مواد ۴۱۲ تا ۴۲۶)

ورشکستگی دقیق‌ترین بخش تجارت است، چون سه ماده‌ی ۴۲۳، ۴۲۴ و ۴۲۶ شبیه‌اند اما حکم هر کدام فرق دارد. جدول زیر آن‌ها را مقایسه می‌کند:

تست ۹) تاریخ توقف

دادگاه تاجری را ورشکسته اعلام کرد، اما در حکم به تاریخ توقف او اشاره نکرد. تاریخ توقف چه روزی است؟

1. روز اولین چک برگشتی
2. یک سال قبل از حکم
3. روز تقدیم دادخواست
4. تاریخ صدور حکم

پاسخ: گزینه ۴. ماده‌ی ۴۱۶: دادگاه باید در حکم تاریخ توقف را معین کند و اگر معین نکرد، تاریخ حکم، تاریخ توقف محسوب می‌شود. ماده‌ی ۴۱۲ هم ورشکستگی را نتیجه‌ی توقف از تأدیه‌ی وجوه می‌داند. بقیه‌ی گزینه‌ها تاریخ‌هایی هستند که قانون برای سکوت حکم نگفته است.

تست ۱0) معامله‌ی بعد از توقف

تاجری پس از توقف و پیش از صدور حکم ورشکستگی، خودروی خود را بلاعوض به پسرش بخشید. وضعیت این انتقال چیست؟

1. صحیح است، چون هنوز حکم ورشکستگی صادر نشده.
2. باطل و بلااثر است.
3. قابل فسخ است، مگر طرف معامله تفاوت قیمت را بپردازد.
4. صحیح است مگر قصد اضرار ثابت شود.

پاسخ: گزینه ۲. طبق ماده‌ی ۴۲۳، اگر تاجر بعد از توقف انتقال بلاعوض انجام دهد، آن انتقال باطل و بلااثر است. سه دسته‌ی ماده: انتقال بلاعوض، تأدیه‌ی قرض و مقید کردن مال به ضرر طلبکاران. گزینه‌ی ۳ حکم ماده‌ی ۴۲۴ (فسخ و پرداخت تفاوت قیمت) است که درباره‌ی معاملات قبل از توقف است. گزینه‌ی ۴ هم برداشت از ماده‌ی ۴۲۴ است؛ در ماده‌ی ۴۲۳ قصد اضرار شرط نیست؛ فقط در بند ۳ ضرر طلبکاران (به عنوان نتیجه) لازم است.

نکته‌ی آزمونی: اگر مفاهیم پایه را فراموش کرده‌اید، بهترین منابع حقوق تجارت را ببینید.

تست ۱1) معامله‌ی مضر قبل از توقف

تاجری شش ماه قبل از تاریخ توقف، به قصد فرار از دین، ملکی را ۳۰ درصد زیر قیمت روز معامله فروخت و بعد ورشکسته اعلام شد. مدیر تصفیه یک سال پس از معامله دعوا طرح کرده است. کدام گزینه با ماده‌ی ۴۲۴ سازگار است؟

1. معامله خودبه‌خود باطل است.
2. معامله صحیح است چون قبل از توقف بوده.
3. معامله قابل فسخ است، مگر طرف معامله پیش از صدور حکم فسخ، تفاوت قیمت را بپردازد.
4. معامله فقط در صورت تبانی قابل فسخ است.

پاسخ: گزینه ۳. ماده‌ی ۴۲۴ معامله‌ای را که تاجر قبل از توقف به قصد فرار از دین یا اضرار به طلبکاران انجام داده و ضرر آن بیش از ربع قیمت باشد، قابل فسخ می‌داند. طرف معامله می‌تواند پیش از صدور حکم فسخ، تفاوت قیمت را بپردازد و جلوی فسخ را بگیرد. دعوا ظرف دو سال از وقوع معامله باید طرح شود. گزینه‌ی ۴ تبانی را شرط می‌کند، در حالی که تبانی موضوع ماده‌ی ۴۲۶ (بطلان) است، نه شرط فسخ. گزینه‌ی ۱ حکم ماده‌ی ۴۲۶ (و نزدیک به بطلان ماده‌ی ۴۲۳) است و گزینه‌ی ۲ این حکم را نادیده می‌گیرد.

تست ۱2) معامله‌ی صوری و تبانی

اگر در دادگاه ثابت شود معامله‌ی تاجر ورشکسته صوری یا مسبوق به تبانی بوده، حکم چیست؟

1. معامله خودبه‌خود باطل است.
2. معامله قابل فسخ است و طرف معامله می‌تواند تفاوت قیمت را بدهد.
3. معامله صحیح است ولی مدیر تصفیه می‌تواند ثمن را مطالبه کند.
4. معامله فقط برای دو سال قابل اعتراض است.

پاسخ: گزینه ۱. طبق ماده‌ی ۴۲۶، معامله‌ی صوری یا مسبوق به تبانی خودبه‌خود باطل است و مال موضوع معامله و منافع آن باید بازگردد. اگر طرف معامله طلبکار باشد، فقط جزو غرما شرکت می‌کند. گزینه‌های ۲ و ۴ احکام ماده‌ی ۴۲۴ هستند و گزینه‌ی ۳ صحت را فرض می‌کند، در حالی که ماده بطلان را گفته است.

تحلیل تشریحی تست‌ها روی تخته‌ی هوشمند و سامانه‌ی آزمون

تست‌های زمان‌دار، مثل معاملات قبل و بعد از توقف، را در دادرز روی تخته‌ی هوشمند و روی یک خط زمان می‌کشیم تا جای دقیق دام دیده شود.

برای پوشش کامل چهار درس، دوره‌ی جامع تجارت ۱ تا ۴ را مرور کنید.

سه دام رایج در تست‌های تجارت

• قید «قبل یا بعد از توقف»: در تست‌های ۱۰ و ۱۱، قید قبل یا بعد از توقف ضمانت اجرا را از بطلان به قابلیت فسخ تغییر داد. اول زمان معامله را روی خط زمان بگذارید.
• «باطل» یا «قابل ابطال/فسخ»: در تست‌های ۵، ۶، ۱۰، ۱۱ و ۱۲ ضمانت اجرا پاسخ را تعیین می‌کرد.
• سال اصلاح در قانون صدور چک: هر حکم را با سال اصلاح (۱۳۹۷ و اصلاحات بعدی) بخوانید، نه با حافظه‌ی قدیمی.

برای فهرست قوانین خاصی که در آزمون می‌آید هم فهرست قوانین خاص آزمون وکالت را مرور کنید.

برنامه‌ی عملی تست‌زنی تا روز آزمون

هر مبحث را بعد از مطالعه با ۲۰ تا ۳۰ تست تثبیت کنید، تست‌های غلط را با ذکر ماده در دفترچه‌ی خطا بنویسید و هفته‌ای یک آزمون زمان‌دار بزنید.

تست را از روی «کلید» حفظ نکنید. تست‌ها هر سال تغییر می‌کنند، اما قاعده‌ی پشت آن‌ها ثابت است. به وعده‌ی «قبولی تضمینی» هم اعتماد نکنید؛ نتیجه حاصل برنامه و تمرین خود شماست.

شرکت در آزمون آنلاین حقوق تجارت (azmoon.dadrose.com)

بعد از مطالعه‌ی هر مبحث، خود را در شرایطی شبیه آزمون بسنجید. در سامانه‌ی آزمون آنلاین دادرز می‌توانید آزمون حقوق تجارت را با تایمر بزنید، پاسخنامه‌ی تشریحی ببینید و ضعف‌هایتان را بیابید. توصیه‌ی من این است که اول آزمون بزنید و بعد سراغ مرور مبحث ضعیف بروید.

سؤالات متداول