تست حقوق مدنی آزمون وکالت؛ نمونه سؤال با پاسخ تشریحی و روش تست‌زنی

حقوق مدنی بزرگ‌ترین درس عمومی آزمون وکالت است. در ساختار آزمون مرکز وکلا، 20 سؤال مستقیماً به مدنی اختصاص دارد و بخش بزرگی از مباحث آیین دادرسی مدنی و تجارت هم بدون تسلط بر مدنی فهمیده نمی‌شود.

در این مقاله روش تست‌زنی هدفمند در مدنی را مرور می‌کنیم و برای تمرین تست حقوق مدنی آزمون وکالت پنج تست اورجینال با پاسخ تشریحی می‌بینیم. هر پاسخ به ماده‌ی قانونی مستند شده است تا فقط «کلید» را حفظ نکنید و دلیلش را هم بفهمید.

نویسنده: سجاد یوسفی، وکیل پایه یک دادگستری و مدرس دوره‌های آزمون وکالت دادرز

اهمیت تست‌زنی هدفمند در حقوق مدنی

بسیاری از داوطلبان مدنی را «بارها می‌خوانند» اما در جلسه‌ی آزمون با گزینه‌های بسیار شبیه به هم گیر می‌کنند. دلیلش ساده است: خواندن غیرفعال، تفاوت‌های ظریف را نمی‌سازد.

تست‌زنی هدفمند یعنی هر تست را ابزار یادگیری بدانید، نه فقط ابزار سنجش. بعد از هر تست سه کار باید انجام شود:

• ماده را پیدا کنید: پاسخ درست را به یک ماده‌ی مشخص یا یک قاعده‌ی دکترینی وصل کنید.
• دام گزینه‌ها را بنویسید: بفهمید هر گزینه‌ی غلط دقیقاً در کدام قید اشتباه است.
• تست مشابه بزنید: همان موضوع را با یک تست دیگر محک بزنید تا مطمئن شوید یاد گرفته‌اید.

جدول زیر چند نوع سؤال رایج مدنی را با نشانه‌ی تشخیص و تکنیک پاسخ‌گویی کنار هم گذاشته است. این جدول جمع‌بندی تجربه‌ی تدریس است و آماری از بودجه‌بندی آزمون نیست.

بودجه‌بندی سؤال‌های مدنی 1 تا 8؛ چه چیزی را می‌توان گفت

درباره‌ی بودجه‌بندی دقیق هر مبحث، آمار رسمی و قابل‌استنادی منتشر نمی‌شود. به همین دلیل اینجا عدد نمی‌نویسیم و فقط یک تصویر کیفی از تجربه‌ی تدریس می‌دهیم.

• به تجربه‌ی تدریس ما، مباحث «عقود و تعهدات» و «اموال و مالکیت» معمولاً جزو پرتکرارترین‌ها هستند و پایه‌ی بقیه‌ی مباحث را می‌سازند.
• مباحثی مثل خیارات، فضولی و شروط ضمن عقد، حتی با سهم کمتر، سؤال‌های دقیق و ظریف تولید می‌کنند.
• ارث مواد نسبتاً محدودی دارد و سؤال‌هایش اغلب محاسباتی است؛ با تمرین منظم کاملاً قابل‌تسلط می‌شود.

برای اینکه ببینید در کدام مبحث ضعیف‌ترید، خودتان را مبحث‌به‌مبحث در آزمون‌های مدنی سامانه‌ی آزمون دادرز بسنجید. اگر می‌خواهید بدانید با چند درصد در آزمون قبول می‌شوید، از محاسبه‌گر درصد آزمون وکالت استفاده کنید.

نمونه تست اموال و فضولی (مدنی 2 و 3) با پاسخ

تست 1) اسباب تملک

کدام مورد، طبق قانون مدنی، از اسباب تملک شمرده نمی‌شود؟

1. حیازت اشیاء مباحه
2. اخذ به شفعه
3. ارث
4. تصرف عدوانی طولانی‌مدت در مال دیگری

پاسخ: گزینه 4. ماده‌ی 140 قانون مدنی اسباب تملک را چهار مورد می‌داند: احیای اراضی موات و حیازت مباحات، عقود و تعهدات، اخذ به شفعه و ارث. غصب یا تصرف عدوانی، هر قدر هم طولانی باشد، سبب تملک نیست.

نکته‌ی آزمونی: وقتی سؤال «نیست» دارد، سه گزینه را درست کنید تا گزینه‌ی غلط خودش را نشان بدهد.

تست 2) اثر اجازه در معامله فضولی

حمید بدون هیچ سمتی، خانه‌ی پدرش را به رضا فروخت و رضا آن را تحویل گرفت و دو ماه در آن سکونت کرد. سپس مالک (پدر) معامله را اجازه داد. اجازه نسبت به منافع خانه از چه زمانی مؤثر است؟

1. از زمان صدور اجازه
2. از روز عقد
3. از روز تحویل خانه به رضا
4. از روز طرح دعوا

پاسخ: گزینه 2. ماده‌ی 247 می‌گوید معامله به مال غیر، جز به عنوان ولایت یا وصایت یا وکالت، نافذ نیست؛ اما اگر مالک یا قائم‌مقام او پس از وقوع معامله آن را اجازه کند، معامله صحیح و نافذ می‌شود. ماده‌ی 258 هم تصریح می‌کند نسبت به منافع مالی که مورد معامله‌ی فضولی بوده و منافع حاصله از عوض آن، اجازه یا رد از روز عقد مؤثر است. بنابراین رضا از روز عقد مستحق منافع است.

نکته‌ی آزمونی: در مبحث «کاشفیت یا ناقلیت اجازه» اختلاف نظر دکترینی هست، اما حکم منافع در ماده‌ی 258 روشن است و تست باید با همان پاسخ داده شود. جزئیات بیشتر را در مقاله‌ی معامله فضولی در قانون مدنی بخوانید.

نمونه تست عقود معین و تعهدات با پاسخ

تست 3) تلف مبیع قبل از تسلیم

فروشنده‌ای خودروی معین خود را فروخت و پیش از تحویل، خودرو بدون هیچ تقصیر یا اهمالی از جانب او در آتش‌سوزی انبار از بین رفت. فروشنده برای تسلیم به حاکم یا قائم‌مقام او مراجعه نکرده بود. وضعیت قرارداد چیست؟

1. بیع از ابتدا باطل بوده است.
2. بیع منفسخ می‌شود و ثمن باید به خریدار مسترد شود.
3. چون مالکیت منتقل شده، خریدار باید ثمن را بپردازد.
4. خریدار فقط می‌تواند مطالبه‌ی خسارت کند، نه استرداد ثمن.

پاسخ: گزینه 2. بر اساس ماده‌ی 387 قانون مدنی، اگر مبیع قبل از تسلیم بدون تقصیر و اهمال بایع تلف شود، بیع منفسخ و ثمن باید به مشتری مسترد گردد؛ مگر اینکه بایع برای تسلیم به حاکم یا قائم‌مقام او رجوع کرده باشد که در این صورت تلف از مال مشتری است.

گزینه‌ی 1 غلط است چون بیع در ابتدا صحیح بوده و بعداً منفسخ شده است. گزینه‌ی 3 به ماده‌ی 362 (انتقال مالکیت به مجرد وقوع بیع) تکیه می‌کند، اما اینجا قاعده‌ی خاص تلف قبل از قبض مقدم است.

نکته‌ی آزمونی: انفساخ قهری است و نیاز به اعلام اراده ندارد. تفاوت فسخ، انفساخ و اقاله را در مقاله‌ی تفاوت فسخ، انفساخ و اقاله مرور کنید.

تست 4) اثبات علت خارجی

در دعوای مطالبه‌ی خسارت ناشی از عدم انجام تعهد قراردادی، اثبات اینکه عدم انجام تعهد به علت خارجی غیرقابل‌انتساب به متعهد بوده، بر عهده‌ی کیست؟

1. متعهدله
2. متعهد (متخلف)
3. دادگاه
4. کارشناس

پاسخ: گزینه 2. ماده‌ی 227 مقرر می‌دارد متخلف از انجام تعهد وقتی محکوم به تأدیه‌ی خسارت می‌شود که نتواند ثابت کند عدم انجام به واسطه‌ی علت خارجی بوده که نمی‌توان مربوط به او نمود. یعنی بار اثبات علت خارجی بر عهده‌ی خود متخلف است.

نکته‌ی آزمونی: ماده‌ی 226 شرط دیگری هم دارد: برای مطالبه‌ی خسارت، وقتی مدت معینی برای ایفای تعهد مقرر بوده، باید آن مدت منقضی شده باشد. این دو ماده را با هم مرور کنید.

نمونه تست ارث (مدنی 8) با پاسخ

تست 5) طبقات ارث

متوفایی همسر و فرزند در قید حیات ندارد. دخترش پیش‌تر فوت کرده و از او دو فرزند (نوه‌ی دختری متوفی) باقی مانده است. متوفی یک برادر هم دارد. وضعیت ارث چگونه است؟

1. برادر و نوه‌ها به نسبت مساوی ارث می‌برند.
2. فقط برادر ارث می‌برد.
3. نوه‌ها ارث می‌برند و برادر محروم است.
4. اموال به دولت می‌رسد.

پاسخ: گزینه 3. ماده‌ی 862 وارثان نسبی را سه طبقه می‌داند. طبقه‌ی اول شامل پدر و مادر و اولاد و اولاد اولاد است و طبقه‌ی دوم شامل اجداد و برادر و خواهر و اولاد آن‌ها. طبق ماده‌ی 863، وارثان طبقه‌ی بعد وقتی ارث می‌برند که از وارثان طبقه‌ی قبل کسی نباشد. نوه‌ها (اولاد اولاد) از طبقه‌ی اول‌اند و برادر را محروم می‌کنند.

نکته‌ی آزمونی: اول طبقه‌ی وارث را مشخص کنید، بعد درباره‌ی سهم‌ها فکر کنید. برای مطالعه‌ی کامل ارث، دوره‌ی نوین و نموداری ارث را ببینید.

تحلیل ویدیویی تست‌های چالشی (تخته‌ی هوشمند دادرز)

بعضی تست‌ها با خواندن پاسخنامه‌ی متنی روشن نمی‌شوند؛ مثلاً تست‌هایی که چند عقد پشت سر هم دارند یا چند وارث با درجات مختلف.

در دادرز برای این نوع تست‌ها از تخته‌ی هوشمند استفاده می‌کنیم: صورت مسئله را مرحله‌به‌مرحله روی تخته می‌کشیم و محل دقیق دام را نشان می‌دهیم. نمونه‌ی همین نگاه را در تحلیل کلید آزمون مدنی مرکز وکلا 1404 می‌بینید.

اگر پیشینه‌ی کافی ندارید، با دوره‌ی نکته و تست حقوق مدنی شروع کنید و برای آشنایی با سبک کار، صفحه‌ی نکته و تست مدنی را ببینید.

سه دام رایج در تست‌های مدنی

از میان تست‌های بالا چند الگوی تکراری دیده می‌شود که در آزمون واقعی هم زیاد پیش می‌آید.

• قاعده‌ی عام در برابر قاعده‌ی خاص: در تست 3 قاعده‌ی عام «انتقال مالکیت به مجرد عقد» وجود داشت، اما قاعده‌ی خاص تلف قبل از قبض مقدم بود. همیشه ببینید ماده‌ی خاص‌تری هست یا نه.
• قید پنهان در متن ماده: عبارت «مگر اینکه بایع برای تسلیم به حاکم رجوع کرده باشد» می‌تواند پاسخ را برعکس کند. طراح تست دقیقاً روی همین قیدها شرط می‌بندد.
• ترتیب بررسی: در تست 5 تا طبقه‌ی وارث مشخص نشود، بحث سهم‌ها بی‌معناست. در هر مسئله اول «چه چیزی را باید اول تعیین کنم؟» را بپرسید.

این سه عادت را اگر در هر تست تمرین کنید، خطای شما در سؤال‌های موردی به‌طور محسوسی کم می‌شود.

برنامه‌ی عملی تست‌زنی تا روز آزمون

آزمون مرکز وکلا جمعه 20 آذر 1405 برگزار می‌شود. این برنامه‌ی ساده را می‌توانید با زمان خودتان تطبیق دهید:

• مرحله‌ی یادگیری: هر مبحث را بعد از مطالعه با 20 تا 30 تست تثبیت کنید.
• مرحله‌ی تحلیل: تست‌های غلط را در دفترچه‌ی خطا با ذکر ماده بنویسید.
• مرحله‌ی آزمون‌محور: هفته‌ای یک آزمون زمان‌دار مدنی بزنید و مدیریت زمان را تمرین کنید.
• مرحله‌ی جمع‌بندی: دفترچه‌ی خطا و آرای وحدت رویه را مرور کنید.

مدنی با قوانین خاص هم سؤال می‌دهد؛ برای آشنایی با فهرست آن‌ها، فهرست قوانین خاص آزمون وکالت را مرور کنید. آرای وحدت رویه هم بخش جداگانه‌ای از مطالعه است که در مهم‌ترین آرای وحدت رویه حقوق مدنی جمع‌بندی کرده‌ایم.

داوطلبانی که دفترچه‌ی خطا می‌نویسند معمولاً می‌بینند اشتباه‌هایشان در چند دسته‌ی تکراری خلاصه می‌شود. شناسایی همین الگو سریع‌ترین راه کاهش خطاست، چون به جای مرور همه‌ی مباحث، روی چند نقطه‌ی ضعف کار می‌کنید.

تست را از روی «کلید» حفظ نکنید. تست‌ها هر سال تغییر می‌کنند، اما قاعده‌ی پشت تست ثابت می‌ماند. اگر قاعده را بفهمید، با هر ظاهر جدیدی از همان سؤال هم کنار می‌آیید. و به وعده‌ی «قبولی تضمینی» هم اعتماد نکنید؛ نتیجه‌ی آزمون حاصل برنامه، تمرین و شرایط خود شماست.

شرکت در آزمون آنلاین (azmoon.dadrose.com)

بعد از مطالعه‌ی هر مبحث، باید خودتان را در شرایطی شبیه آزمون بسنجید. در سامانه‌ی آزمون آنلاین دادرز می‌توانید آزمون‌های مدنی را با تایمر بزنید، پاسخنامه‌ی تشریحی ببینید و ضعف‌های خود را شناسایی کنید.

بانک سؤال مدنی هم در این صفحه در دسترس است. توصیه‌ی من این است که اول آزمون بزنید و بعد سراغ مرور مبحث ضعیف بروید، نه برعکس.

سؤالات متداول