بسیاری از افراد بدون آگاهی از انواع وصیت نامه، خواستههای خود را به گونهای تنظیم میکنند که پس از فوت با مشکل، اختلاف میان وراث یا بیاعتباری قانونی روبهرو میشود. شناخت صحیح انواع وصیتنامه و شرایط قانونی هرکدام، بهترین راه برای جلوگیری از این چالشها و تضمین اجرای خواست واقعی فرد است.
منظور از وصیتنامه چیست؟
بر اساس قانون امور حسبی، وصیتنامه سندی است که شخص در زمان حیات خود، درباره اموال و داراییهایی که دارد (یا به طور کلی آنچه پس از فوت از او باقی میماند)، تعیین تکلیف میکند یا دستور انجام یک یا چند امر را برای بعد از فوت خود صادر مینماید. در اصطلاح حقوقی، محتوای این سند «وصیت» نامیده میشود.
مرکز آزمون دادرز برای شروع آزمون و مشاهده کارنامه تحلیلی کلیک کنید. آزمون تکدرس، آزمون جامع، کارنامه و تحلیل عملکردهمچنین بر اساس ماده 291 قوانین امور حسبی، برای معتبر بودن وصیتنامه پس از فوت و اطمینان از اجرای صحیح آن در مراجع رسمی، لازم است وصیتنامه به طور کامل مطابق تشریفات قانونی و موازین شرعی تنظیم گردد.
انواع وصیت نامه در حقوق ایران
در حقوق ایران (مطابق ماده 826)، وصیتنامهها به انواع مختلفی تقسیم میشوند که مهمترین آنها وصیت تملیکی و وصیت عهدی است.
- وصیت تملیکی:
به حالتی گفته میشود که شخص بخشی از اموال یا منافع خود را برای پس از فوت، به طور رایگان به فرد دیگری واگذار کند. در این نوع وصیت، پس از مرگ موصی (وصیتکننده)، مال یا منفعت مورد نظر به موصیله (شخصی که وصیت به نفع او انجام شده است) منتقل میشود. برای نمونه، ممکن است فردی در وصیتنامه خود قید کند که پس از فوت خانهاش به خواهرش تعلق بگیرد.
دورههای ویدیویی دادرز مشاهده دورههای آموزشی دادرز آموزش ویدیویی گامبهگام با اساتید مرکز آزمون- وصیت عهدی:
در مقابل، وصیت عهدی زمانی است که فرد شخص یا اشخاصی را به عنوان وصی تعیین میکند تا پس از مرگ او، امور مشخصی را انجام دهند؛ مانند انواع وصیت نامه برای سرپرستی فرزند صغیر یا رسیدگی به بخشی از داراییها. نحوه تنظیم وصیت نامه رسمی و قانونی در این مورد اینگونه است که وصی میتواند تا زمانی که موصی در قید حیات است، پذیرش یا رد این مسئولیت را اعلام کند. اما پس از فوت موصی، دیگر امکان رد آن برای وی وجود نخواهد داشت.
انواع وصیت نامه از نظر شکل تنظیم
بر اساس قوانین امور حسبی، افراد میتوانند وصیتنامه خود را در قالبهای مختلف تنظیم کنند. مطابق ماده 276 این قانون، وصیتنامه به سه نوع خودنوشت، رسمی و سری تقسیم میشود.
ابزار رایگان دادرز برای محاسبه سریع درصد آزمون وکالت کلیک کنید. درصد خود را بزنید و همین حالا نتیجه را ببینید.وصیتنامه خودنوشت
وصیتنامه خودنوشت یا دستنویس نوعی وصیتنامه است که تمام متن آن توسط شخص موصی و با خط خود او نوشته میشود و باید دارای تاریخ کامل (روز، ماه و سال) و امضای موصی باشد. تنظیم این نوع وصیتنامه بسیار ساده است و برای نوشتن آن نیازی به پرداخت هزینه یا مراجعه به مرجع خاصی وجود ندارد.
با این حال وصیتنامه خودنوشت، یک سند عادی محسوب میشود و ممکن است در معرض مفقود شدن یا تحریف قرار گیرد. همچنین افرادی که این وصیتنامه را پیدا میکنند، موظفند حداکثر تا سه ماه پس از صدور گواهی انحصار وراثت آن را به دادگاه ارائه دهند؛ در غیر این صورت وصیتنامه اعتبار خود را از دست میدهد.
وصیتنامه رسمی
وصیتنامه رسمی همانگونه که از نام آن مشخص است، با رعایت تشریفات قانونی در دفاتر اسناد رسمی تنظیم و ثبت میشود و در نتیجه یک سند رسمی به شمار میآید. در این نوع وصیتنامه احتمال تغییر یا جعل بسیار کم است و به دلیل ثبت شدن در دفاتر رسمی، امکان مفقود شدن آن نیز وجود ندارد.
از دیگر مزایای این نمونه از انواع وصیت نامه این است که برای اجرای مفاد وصیتنامه میتوان مستقیما به واحدهای اجرای ثبت مراجعه کرد و نیازی به طرح دعوا در دادگاه نیست. البته باید توجه داشت که این نوع وصیتنامه محرمانه نیست و همچنین تنظیم آن مستلزم پرداخت هزینههای ثبتی است.
وصیتنامه سری
وصیتنامه سری را میتوان ترکیبی از وصیتنامه خودنوشت و رسمی دانست. در این نوع وصیتنامه، متن ممکن است توسط شخصی غیر از موصی نوشته شود، اما حتما باید به امضای موصی برسد. پس از تنظیم، موصی آن را در اداره ثبت اسناد محل اقامت خود به امانت میگذارد تا پس از فوت وی بازگشایی شود.
با وجود این، به دلیل تشریفات خاص مربوط به تنظیم و نگهداری، وصیتنامه سری در مقایسه با سایر انواع وصیتنامه کمتر مورد استفاده قرار میگیرد.
چکلیست شرایط انواع وصیت نامه
| وصیتنامه رسمی | وصیتنامه خودنوشت | وصیتنامه سری |
| تنظیم در دفتر اسناد رسمی | تمام متن به خط موصی نوشته شود | ممکن است به خط موصی یا شخص دیگر باشد |
| رعایت تشریفات قانونی اسناد رسمی | دارای تاریخ کامل (روز، ماه و سال) | باید به امضای موصی برسد |
| ثبت در دفاتر اسناد رسمی | دارای امضای موصی | به عنوان امانت در اداره ثبت محل اقامت موصی یا محل تعیینشده در آییننامه وزارت دادگستری سپرده میشود |
| دارای اعتبار اسناد رسمی | — | نگهداری مطابق مقررات امانت اسناد در قانون ثبت اسناد |
شرایط صحت و اعتبار قانونی وصیت
شرایط لازم برای صحت و اعتبار قانونی وصیت عبارتاند از:
- تراضی: در بسیاری از قراردادها توافق دو طرف لازم است، اما وصیت یک عمل حقوقی ایقاعی محسوب میشود. بنابراین برای ایجاد وصیت، توافق دو طرف ضروری نیست و اراده و تصمیم موصی برای انجام وصیت کافی است.
- اهلیت: اهلیت به معنای صلاحیت قانونی فرد برای انجام عمل حقوقی مانند تنظیم انواع انواع وصیت نامه است.
_ در وصیت تملیکی، موصی باید اهلیت داشته باشد زیرا مال خود را به دیگری منتقل میکند.
_ در وصیت عهدی، وصیت برای مجنون و صغیر غیرممیز باطل است. ضمن اینکه از سوی صغیر ممیز و سفیه غیرنافذ است.
_ موصیله باید در زمان انشای وصیت، زمان قبول وصیت و نیز هنگام فوت موصی دارای اهلیت باشد.
_ وصی فقط در زمان فوت موصی باید اهلیت داشته باشد.
- اکراه: اگر وصیت تحت فشار، تهدید یا اجبار انجام شود، غیرنافذ است و برای اجرا نیاز به رضایت واقعی موصی دارد.
- موضوع وصیت: موضوع وصیت باید مشروع و قانونی باشد و موصی مالک آن باشد. همچنین انجام امور تبرعی مانند اطعام فقرا تا یک سوم اموال نافذ است و بیش از آن نیاز به اجازه وارثان دارد.
جمع بندی
در نهایت، آشنایی با اقسام وصیت اعم از عهدی و تملیکی و شرایط قانونی تنظیم هرکدام به شما کمک میکند تا از بروز اختلافات احتمالی میان وراث جلوگیری کرده و وصیت خود را بهدرستی ثبت کنید. برای یادگیری مباحث حقوقی بیشتر و اطلاع از موضوعاتی مانند چگونه در آزمون وکالت قبول شویم، میتوانید مطالب آموزشی آکادمی دادرز را دنبال کنید.