فهرست مطالب
- جدول مواعد برات و سفته در قانون تجارت
- چگونه این جدول را از هم جدا کنیم؟
- جدول مهلت‌های چک در قانون صدور چک
- جدول نصاب حضور و آرا در مجامع شرکت سهامی
- اعداد دیگر مجامع و شرکت سهامی
- جدول مواعد ورشکستگی در قانون تجارت
- چطور این اعداد را حفظ کنیم؟
- پنج تست با پاسخ تشریحی
- سؤال‌های متداول
- ۱. مهلت اعتراض‌نامه‌ی برات چند روز است؟
- ۲. دو مهلت ششماههی چک چیست؟
- ۳. نصاب مجمع عادی در نوبت دوم چقدر است؟
- ۴. اظهار توقف تاجر چه مهلتی دارد؟
نویسنده: سجاد یوسفی، وکیل پایه یک دادگستری و مدرس دادرز
پاسخ کوتاه
اعتراض‌نامه‌ی عدم پرداخت برات ظرف ۱۰ روز از سررسید (ماده ۲۸۰)، مرور زمان ۵ ساله‌ی دعاوی برات، سفته و چکی که تاجر صادر کرده یا برای امور تجارتی صادر شده (ماده ۳۱۸)، مراجعهی دارنده‌ی چک به بانک ظرف ۶ ماه از تاریخ صدور، برای حفظ حق شکایت کیفری (ماده ۱۱ قانون صدور چک)، اظهار توقف ظرف ۳ روز (ماده ۴۱۳) و نصاب مجمع فوق‌العاده‌ی نوبت دوم بیش از یک‌سوم سهام (ماده ۸۴).
در درس تجارت، بخش بزرگی از تست‌های آزمون وکالت با «چند روز؟»، «چند سال؟» و «چه کسری از سهام؟» ساخته می‌شود. این اعداد مفهوم پیچیده‌ای ندارند، اما اگر بدون ماده و بدون ساختار حفظ شوند، در جلسه‌ی آزمون با هم قاطی می‌شوند.
این مقاله پنج جدول دارد: برات و سفته، چک، نصاب مجامع، اعداد دیگر شرکت سهامی و ورشکستگی. کنار هر عدد شماره‌ی ماده آمده تا بتوانید متن را بخوانید. عددی را که نتوانستیم با متن قانون تطبیق دهیم، در جدول نیاورده‌ایم؛ پس نبودن یک مهلت در جدول به معنی نبودن آن در قانون نیست.
جدول مواعد برات و سفته در قانون تجارت
برات و سفته در باب چهارم قانون تجارت (۱۳۱۱) آمده‌اند. ماده ۳۰۹ تمام مقررات برات را، از مبحث چهارم تا پایان فصل برات، درباره‌ی سفته هم لازم‌الرعایه می‌داند.
| موضوع | مهلت | ماده |
|---|---|---|
| اعتراض (پروتست) عدم پرداخت | ظرف ۱۰ روز از تاریخ وعده (سررسید) | ۲۸۰ |
| تعطیل‌بودن روز دهم | اعتراض در روز بعد انجام می‌شود | ۲۸۱ |
| اطلاع‌دادن دارنده به ماقبل خود | ظرف ۱۰ روز از تاریخ اعتراض | ۲۸۴ |
| اطلاع‌دادن هر ظهرنویس به ماقبل خود | ظرف ۱۰ روز از دریافت اطلاعیه | ۲۸۵ |
| اقامه‌ی دعوای رجوع تضامنی (ماده ۲۴۹) در برات قابل پرداخت در ایران | ظرف ۱ سال از تاریخ اعتراض؛ برای هر ۶ فرسخ فاصله‌ی اقامتگاه خوانده از محل پرداخت، یک روز اضافه | ۲۸۶ |
| اقامه‌ی دعوا علیه برات‌دهنده یا ظهرنویسان مقیم ایران، در براتی که باید در خارج پرداخت شود | ظرف ۲ سال از تاریخ اعتراض | ۲۸۷ |
| مرور زمان دعاوی ناشی از برات، سفته و چک تاجر یا برای امور تجارتی | ۵ سال از تاریخ اعتراض‌نامه یا آخرین تعقیب قضایی (اگر اقرار رسمی به دین شده باشد، از تاریخ اقرار)؛ بدون اعتراض، از پایان مهلت اعتراض | ۳۱۸ |
ماده ۲۸۸: ظهرنویسی که می‌خواهد به ماقبل خود رجوع کند همان مهلت یک یا دو سال را دارد؛ مبدأ آن فردای ابلاغ احضاریه به خود اوست، یا اگر بدون دعوا پرداخته، فردای روز پرداخت. مواد ۲۸۹ و ۲۹۰ هم می‌گویند پس از انقضای مهلت‌ها، دعوا علیه ظهرنویسان و برات‌دهنده پذیرفته نمی‌شود؛ البته در ماده ۲۹۰ شرط اثبات پرداخت وجه به براتگیر در سررسید آمده است و در این صورت دارنده فقط می‌تواند به براتگیر رجوع کند.
چگونه این جدول را از هم جدا کنیم؟
- در برات، ده روز مهلت اقدام فوری است: اعتراض و اطلاع‌دادن (مواد ۲۸۰، ۲۸۴، ۲۸۵).
- یک سال برای برات قابل پرداخت در ایران و دو سال برای برات قابل پرداخت در خارج (علیه مسئولان مقیم ایران)؛ هر دو از تاریخ اعتراض (مواد ۲۸۶ و ۲۸۷).
- «پنج سال» مرور زمان است. حتی پس از آن، ماده ۳۱۹ اجازه می‌دهد دارنده تا زمان مرور زمان اموال منقول، از کسی که به ضرر او استفاده‌ی بلاجهت کرده مطالبه کند.
مفهوم این اسناد را در تفاوت چک، سفته و برات دیده‌ایم؛ اینجا فقط مواعدشان را کنار هم گذاشتیم.
جدول مهلت‌های چک در قانون صدور چک
چک قانون ویژه‌ی خود را دارد. قانون صدور چک مصوب ۱۳۵۵ با آخرین اصلاحات (۱۳۹۷ و ۱۴۰۰) را ملاک گرفته‌ایم و فقط مهلت‌هایی را آورده‌ایم که در متن دیدیم.
| موضوع | مهلت | ماده |
|---|---|---|
| مراجعهی دارنده (شخصی که برای اولین بار چک را به بانک ارائه داده است) به بانک برای وصول، برای حفظ حق شکایت کیفری | ۶ ماه از تاریخ صدور چک | ۱۱ قانون صدور چک |
| طرح شکایت کیفری پس از گواهی عدم پرداخت | ۶ ماه از تاریخ صدور گواهی عدم پرداخت | ۱۱ قانون صدور چک |
| پرداخت، یا دادن ترتیب پرداخت، یا معرفی مال از سوی صادرکننده | ۱۰ روز از ابلاغ اجراییه | ۲۳ قانون صدور چک |
| مرور زمان دعاوی ناشی از چک تاجر یا برای امور تجارتی | ۵ سال، طبق قواعد ماده ۳۱۸ | ۳۱۸ قانون تجارت |
دو شش‌ماهه را با هم اشتباه نگیرید: اولی از تاریخ صدور چک شروع می‌شود و دومی از تاریخ گواهی عدم پرداخت. ماده ۳ مکرر هم می‌گوید چک فقط در تاریخ مندرج در آن یا پس از آن از بانک قابل وصول است؛ بنابراین مهلت ششماههی ماده ۱۱ از تاریخ مندرج روی چک حساب می‌شود (استنباط).
انواع چک را در انواع چک و تفاوت‌ها دیده‌ایم و مسیر گواهی عدم پرداخت و اجراییه را در دوره‌ی قانون صدور چک می‌توانید دنبال کنید.
می‌خواهید مواعد و نصاب‌های حقوق تجارت را مفهومی بخوانید؟
در دوره‌ی جامع حقوق تجارت ۱ تا ۴ دادرز اسناد تجاری، شرکت‌ها و ورشکستگی با تکیه بر متن قانون و نکته‌های تست‌زنی آموزش داده شده است.
جدول نصاب حضور و آرا در مجامع شرکت سهامی
این بخش از «لایحه‌ی اصلاح قسمتی از قانون تجارت» (۱۳۴۷) است. سه مجمع داریم: مؤسس، عادی و فوق‌العاده (ماده ۷۳). قاعده‌ی کلی این است: هر چه موضوع مجمع مهم‌تر باشد، نصاب بالاتر است.
| مجمع | نصاب نوبت اول | نصاب نوبت دوم | آرای لازم | ماده |
|---|---|---|---|---|
| مؤسس | حضور پذیره‌نویسانی که حداقل نصف سرمایه را تعهد کرده‌اند | حداقل یک‌سوم سرمایه؛ اگر حاصل نشد، حداکثر دو دعوت دیگر با همین نصاب | دوسوم آرای حاضران | ۷۵ |
| فوق‌العاده | دارندگان بیش از نصف سهام دارای حق رأی | دارندگان بیش از یک‌سوم سهام دارای حق رأی، با ذکر نتیجه‌ی دعوت اول در آگهی | دوسوم آرای حاضران | ۸۴ و ۸۵ |
| عادی | دارندگان بیش از نصف سهام دارای حق رأی | هر تعداد از دارندگان سهام دارای حق رأی، با ذکر نتیجه‌ی دعوت اول در آگهی | نصف به‌علاوه‌ی یک آرای حاضران؛ انتخاب مدیران و بازرسان با اکثریت نسبی | ۸۷ و ۸۸ |
نوبت اول: عادی و فوق‌العاده بیش از نصف، مؤسس حداقل نصف؛ نوبت دوم: فوق‌العاده بیش از یک‌سوم، مؤسس حداقل یک‌سوم، عادی هر تعداد. برخلاف مواد ۸۴ و ۸۷، در مجمع مؤسس دعوت سوم ممکن است (ماده ۷۵). تفاوت «بیش از یک‌سوم» و «حداقل یک‌سوم» را هم جدی بگیرید؛ طراح تست گاهی همین ریزه‌کاری را محک می‌زند.
اعداد دیگر مجامع و شرکت سهامی
| موضوع | عدد | ماده |
|---|---|---|
| فاصله‌ی آگهی دعوت تا تشکیل مجمع | حداقل ۱۰ روز و حداکثر ۴۰ روز | ۹۸ |
| درخواست دارندگان یک‌پنجم سهام برای تشکیل مجمع | هیأت مدیره حداکثر تا ۲۰ روز باید دعوت کند | ۹۵ |
| آماده بودن گزارش بازرس در مرکز شرکت برای مراجعهی صاحبان سهام | لااقل ۱۰ روز قبل از مجمع عمومی عادی | ۱۵۰ |
| سقف مدت مأموریت مدیران | ۲ سال | ۱۰۹ |
| حداقل تعداد شرکا در شرکت سهامی | ۳ نفر | ۳ |
| تأسیس سهامی عام | پرداخت‌شدن حداقل ۳۵ درصد سرمایه‌ی تعهدشده پیش از دعوت مجمع مؤسس | ۱۶ |
| تقسیم سود بین صاحبان سهام در صورت وجود سود | حداقل ۱۰ درصد سود ویژه‌ی سالانه | ۹۰ |
| دعوت مجمع فوق‌العاده در صورت زیان | از دست رفتن حداقل نصف سرمایه | ۱۴۱ |
جدول مواعد ورشکستگی در قانون تجارت
ورشکستگی در باب یازدهم قانون تجارت آمده و مواعد زیادی دارد. اینجا فقط آن‌هایی را آورده‌ایم که برای آزمون اهمیت دارند و متن‌شان را دیده‌ایم.
| موضوع | مهلت | ماده |
|---|---|---|
| اظهار توقف از سوی تاجر نزد دادگاه بدوی محل اقامت، همراه دفاتر و صورت دارایی | ظرف ۳ روز از تاریخ توقف | ۴۱۳ |
| حکم ورشکستگی تاجر متوفایی که در حال توقف مرده | تا ۱ سال پس از مرگ | ۴۱۲ |
| تعیین مدیر تصفیه توسط دادگاه | در حکم ورشکستگی یا ظرف ۵ روز پس از آن | ۴۴۰ |
| تهیه‌ی خلاصه‌ی وضعیت توسط مدیر تصفیه | ۱۵ روز از انتصاب | ۴۵۴ |
| شروع تشخیص مطالبات پس از پایان مهلت اعلام مطالبه | ظرف ۳ روز | ۴۶۳ |
| اعتراض به قرارداد ارفاقی | ظرف یک هفته از تاریخ قرارداد | ۴۸۵ |
| اعتراض به حکم ورشکستگی یا حکم تعیین تاریخ توقف | ۱۰ روز برای تاجر، یک ماه برای ذی‌نفع مقیم ایران، دو ماه برای ذی‌نفع مقیم خارج؛ از تاریخ اعلان حکم | ۵۳۷ |
| تجدیدنظر (استیناف) از حکم ورشکستگی | ۱۰ روز از ابلاغ، به‌علاوه‌ی یک روز برای هر ۶ فرسخ | ۵۳۹ |
| دعوای فسخ معامله‌ی پیش از توقف که برای فرار از دین یا اضرار به طلبکاران انجام شده و ضرری بیش از یک‌چهارم قیمت داشته | ظرف ۲ سال از وقوع معامله | ۴۲۴ |
جدول را به دو دسته بشکنید: اقدام‌های فوری (سه روز، پنج روز، یک هفته، ده روز، پانزده روز) و مهلت‌های بلندتر (یک ماه، دو ماه، یک سال، دو سال). ماهیت معاملات تاجر ورشکسته، یعنی مواد ۴۲۳ و ۴۲۴ و ۴۲۶، بحث جداگانه‌ای است که در معاملات تاجر ورشکسته و دوره‌ی جامع دنبال می‌شود.
چطور این اعداد را حفظ کنیم؟
یک تصویر ذهنی ساده کمک می‌کند: چهار دسته عدد.
- ده روز: اعتراض عدم پرداخت (۲۸۰)، خبردادن به ماقبل (۲۸۴ و ۲۸۵)، اعتراض تاجر به حکم ورشکستگی (۵۳۷) و تجدیدنظر از آن (۵۳۹) و پرداخت پس از اجراییه‌ی چک (ماده ۲۳ قانون صدور چک). هر وقت کار «فوری» بود، به ده روز فکر کنید.
- شش ماه، شش ماه: دو دوره‌ی ماده ۱۱ چک: یکی از تاریخ صدور برای رفتن به بانک و یکی از تاریخ گواهی برای شکایت.
- یک، دو، پنج سال: دعوای رجوع علیه برات‌دهنده و ظهرنویسان: یک سال (برات قابل پرداخت در ایران) و دو سال (قابل پرداخت در خارج)؛ مرور زمان پنج سال.
- نصف، یک‌سوم، هر تعداد: نوبت اول بیش از نصف؛ نوبت دوم فوق‌العاده بیش از یک‌سوم و عادی هر تعداد.
بعد از این مرور، جدول را یک بار از حافظه بنویسید و با متن مقایسه کنید. فهرست مواد پرتکرار را هم در مواد مهم حقوق تجارت ببینید.
پنج تست با پاسخ تشریحی
تست ۱. اعتراض‌نامه‌ی عدم پرداخت برات حداکثر در چه مهلتی از تاریخ وعده باید تنظیم شود؟
۱) ۲۴ ساعت
۲) ۵ روز
۳) ۱۰ روز
۴) یک ماه
پاسخ: گزینه ۳. ماده ۲۸۰ قانون تجارت اعتراض عدم پرداخت را «ظرف ده روز از تاریخ وعده» لازم می‌داند. ۲۴ ساعت و ۵ روز در این ماده نیامده و یک ماه مهلت اعتراض به حکم ورشکستگی برای ذی‌نفع مقیم ایران است (ماده ۵۳۷).
تست ۲. اگر دارنده‌ی چک تا شش ماه از تاریخ صدور چک برای وصول به بانک مراجعه نکند، کدام نتیجه درست است؟
۱) حق شکایت کیفری ندارد
۲) حق مطالبه‌ی حقوقی هم ساقط می‌شود
۳) چک باطل می‌شود
۴) فقط حق ظهرنویسی دارد
پاسخ: گزینه ۱. طبق ماده ۱۱ قانون صدور چک، عدم مراجعه ظرف شش ماه از تاریخ صدور، حق شکایت کیفری را از بین می‌برد. این ماده به باطل‌شدن چک یا زوال حق حقوقی اشاره نکرده است؛ مرور زمان حقوقی ماده ۳۱۸ هم فقط برای چک تاجر یا امور تجارتی است و بحث جدایی است.
تست ۳. نصاب نوبت دوم مجمع عمومی فوق‌العاده‌ی شرکت سهامی کدام است؟
۱) هر تعداد از سهامداران
۲) بیش از نصف سهام دارای حق رأی
۳) دوسوم سهام
۴) بیش از یک‌سوم سهام دارای حق رأی
پاسخ: گزینه ۴. ماده ۸۴: در نوبت دوم حضور دارندگان بیش از یک‌سوم سهام دارای حق رأی لازم است، مشروط به ذکر نتیجه‌ی دعوت اول در آگهی. «هر تعداد» مخصوص مجمع عادی است (ماده ۸۷)، «بیش از نصف» نصاب نوبت اول است، و دوسوم حد آرای تصمیم‌گیری است (ماده ۸۵).
تست ۴. تاجر مکلف است ظرف چند روز از تاریخ توقف، توقف خود را به دادگاه اظهار کند؟
۱) یک روز
۲) سه روز
۳) پنج روز
۴) پانزده روز
پاسخ: گزینه ۲. ماده ۴۱۳: ظرف سه روز از تاریخ توقف. پنج روز مهلت تعیین مدیر تصفیه پس از حکم است (ماده ۴۴۰) و پانزده روز مهلت خلاصه‌ی وضعیت مدیر تصفیه است (ماده ۴۵۴).
تست ۵. مرور زمان دعاوی ناشی از برات، سفته و چک تاجر در قانون تجارت چند سال است؟
۱) یک سال
۲) دو سال
۳) پنج سال
۴) ده سال
پاسخ: گزینه ۳. ماده ۳۱۸: پنج سال از تاریخ صدور اعتراض‌نامه یا آخرین تعقیب قضایی. یک و دو سال مهلت دعوای رجوع علیه برات‌دهنده و ظهرنویسان است (مواد ۲۸۶ و ۲۸۷) و ده سال در این ماده نیامده است.
چقدر به مواعد و اعداد این مبحث مسلط شدید؟
وارد سامانه‌ی آزمون آنلاین دادرز شوید و تست‌های طبقه‌بندی‌شده‌ی حقوق تجارت را به‌همراه تحلیل ویدیویی روی تخته‌ی هوشمند بررسی کنید. برای یادگیری کامل مباحث هم می‌توانید دوره‌های آموزشی دادرز را ببینید.
سؤال‌های متداول
۱. مهلت اعتراض‌نامه‌ی برات چند روز است؟
طبق ماده ۲۸۰ قانون تجارت، اعتراض عدم پرداخت باید ظرف ده روز از تاریخ وعده تنظیم شود.
۲. دو مهلت ششماههی چک چیست؟
طبق ماده ۱۱ قانون صدور چک، یکی مراجعهی دارنده به بانک ظرف شش ماه از تاریخ صدور و دیگری طرح شکایت کیفری ظرف شش ماه از تاریخ صدور گواهی عدم پرداخت است.
۳. نصاب مجمع عادی در نوبت دوم چقدر است؟
طبق ماده ۸۷، در نوبت دوم با حضور هر تعداد از دارندگان سهام دارای حق رأی مجمع رسمی است، به شرط ذکر نتیجه‌ی دعوت اول در آگهی.
۴. اظهار توقف تاجر چه مهلتی دارد؟
طبق ماده ۴۱۳، ظرف سه روز از تاریخ توقف، همراه دفاتر تجاری و صورت دارایی. برای پرونده‌ی مشخص از وکیل کمک بگیرید.
برای مرور برنامه‌ی کل درس، فهرست قوانین خاص آزمون وکالت و بهترین منابع حقوق تجارت را ببینید. آخرین بررسی متن مواد: ۳۰ مهر ۱۴۰۵.
مطالب این صفحه صرفاً جنبه‌ی آموزشی دارد و جایگزین مشاوره‌ی تخصصی با وکیل دادگستری نیست.
تلگرام
وکیل پایه یک دادگستری و مدرس آزمون وکالت. دوره‌ها، آزمون‌های آنلاین و مشاوره‌ی رایگان دادرز برای قبولی در آزمون وکالت طراحی شده‌اند.
درباره‌ی دادرز و استاد یوسفیمقالههای مرتبط
تست حقوق تجارت آزمون وکالت؛ نمونه سؤال تجارت ۱ تا ۴ با پاسخ تشریحیدر آزمون وکالت (کانون و مرکز)، حقوق تجارت ۲۰ سؤال دارد. این ۲۰ سؤال روی چهار محور تجارت ۱ تا ۴ پخش…
قانون جدید صدور چک در آزمون وکالت: ماده ۲۳، چک صیادی و نکات تستینویسنده: سجاد یوسفی، وکیل پایه یک دادگستری و مدرس دادرز پاسخ کوتاه قانون صدور چک در سال ۱۳۹۷ (مصوب ۱۳۹۷/۸/۱۳) و دوباره…
جرم انتقال مال غیر چیست؟ مجازات، شرایط و تفاوت با معامله فضولی و معامله معارضنویسنده: سجاد یوسفی، وکیل پایه یک دادگستری و مدرس دادرز فرض کنید کسی خانه‌ای را که مال شما است، بدون اجازه‌ی شما…
دیدگاه‌ها ۰