اگر در یادگیری مبحث «عقد ضمان» در حقوق تجارت دچار سردرگمی شدهاید و تفاوتهایی مثل ضم ذمه، نقل ذمه یا اصل تبعیت را به خوبی متوجه نمیشوید، این آموزش برای شماست. در این مطلب، آموزش کامل عقد ضمان در حقوق تجارت با استاد عرفان اسلامی را به صورت ساده و همراه با مثالهای قابل فهم بررسی میکنیم.
تعریف ضمانت در حقوق تجارت
برای اینکه بدانید عقد ضمان چیست؟ باید بگوییم که ضمانت در حقوق تجارت عقدی است که به موجب آن شخصی به نام ضامن با رضایت طلبکار (مضمونله) تعهد میکند دین شخص دیگری به نام مدیون اصلی یا مضمونعنه را بپردازد. در این قرارداد، ضامن مسئولیت پرداخت بدهی را بر عهده میگیرد تا طلبکار نسبت به وصول طلب خود اطمینان داشته باشد. ضمانت باعث تقویت اعتبار تعهد و ایجاد اطمینان در معاملات تجاری میشود و در صورت عدم پرداخت توسط مدیون اصلی، طلبکار میتواند برای دریافت طلب خود به ضامن مراجعه کند.
مرکز آزمون دادرز برای شروع آزمون و مشاهده کارنامه تحلیلی کلیک کنید. آزمون تکدرس، آزمون جامع، کارنامه و تحلیل عملکردآموزش کامل عقد ضمان در حقوق تجارت با استاد عرفان اسلامی: اطراف عقد ضمان
- ضامن: شخصی که پرداخت دین مدیون اصلی را بر عهده میگیرد.
- مضمونله: طلبکار که حق مطالبه دین را از ضامن یا مدیون دارد.
- مضمونعنه: مدیون اصلی که دین او توسط ضامن تضمین میشود.
ضمانت نقل ذمه (مدنی) vs ضمانت ضم ذمه (تجاری)
طبق تدریس عقد ضمان و قوانین مربوطه در ضمانت نقل ذمه به ذمه (که بیشتر در حقوق مدنی مطرح است)، با انعقاد عقد ضمان، بدهی از ذمه مدیون اصلی به ذمه ضامن منتقل میشود. به این معنا که پس از ضمانت، مدیون اصلی دیگر مسئولیتی در برابر طلبکار ندارد و تنها ضامن باید بدهی را پرداخت کند. برای مثال اگر الف به ب بدهکار باشد و ج ضمانت کند، پس از تحقق ضمانت، ب فقط میتواند طلب خود را از ج مطالبه کند و الف از تعهد بری میشود.
طبق آموزش کامل عقد ضمان در حقوق تجارت با استاد عرفان اسلامی در مقابل این وضعیت ضمانت ضم ذمه به ذمه تعریف شده که در حقوق تجارت رایجتر است. این مورد باعث انتقال کامل بدهی نمیشود، بلکه مسئولیت ضامن به مسئولیت مدیون اصلی اضافه میشود. در این حالت هم مدیون اصلی و هم ضامن در برابر طلبکار مسئول پرداخت هستند. بنابراین طلبکار میتواند برای وصول طلب خود به هر کدام از آنها مراجعه کند. برای مثال اگر الف به ب بدهکار باشد و ج ضامن شود، ب میتواند برای دریافت طلب خود به الف یا ج یا هر دو مراجعه کند تا بدهی پرداخت شود.
تفاوت ضمانت ضم عرضی و ضم طولی
ضمانت ضم عرضی (تضامنی) حالتی است که در آن ضامن و مدیون اصلی در یک سطح مسئول پرداخت دین هستند. در این وضعیت طلبکار اختیار دارد برای دریافت طلب خود، به هر کدام از آنها که بخواهد مراجعه کند؛ یعنی میتواند مستقیما به ضامن رجوع کند یا ابتدا از مدیون اصلی مطالبه کند. برای مثال اگر الف به ب بدهکار باشد و ج ضامن او شود، ب میتواند برای دریافت پول خود مستقیما به ج مراجعه کند یا از الف مطالبه کند.
در مقابل، ضمانت ضم طولی که به آن ضمانت وثیقهای نیز گفته میشود، نوعی ضمانت تبعی و مرحلهای است. در این حالت طلبکار باید ابتدا برای دریافت طلب خود به مدیون اصلی مراجعه کند و تنها زمانی میتواند به ضامن رجوع کند که مدیون اصلی بدهی را پرداخت نکند. برای نمونه اگر الف به ب بدهکار باشد و ج به صورت وثیقهای ضامن شود، ب ابتدا باید از الف طلب خود را بخواهد و اگر الف پرداخت نکرد، سپس میتواند به ج مراجعه کند.
نکته مهم: اصل در حقوق تجارت ضمانت تضامنی (عرضی) است.
ابزار رایگان دادرز برای محاسبه سریع درصد آزمون وکالت کلیک کنید. درصد خود را بزنید و همین حالا نتیجه را ببینید.بررسی حال یا مؤجل بودن دین در عقد ضمان (اصل تبعیت)
طبق آموزش کامل عقد ضمان در حقوق تجارت با استاد عرفان اسلامی در عقد ضمان اصل بر «تبعیت ضمان از دین اصلی» است. یعنی وضعیت حال یا مؤجل بودن تعهد ضامن معمولا از دین اصلی پیروی میکند، زیرا ضمان یک تعهد تبعی محسوب میشود و به وجود دین اصلی وابسته است. در اصل با چنین شرایطی روبرو هستیم:
- دین اصلی حال = ضمان حال
- دین اصلی مؤجل = ضمان مؤجل
برای مثال اگر علی به رضا بدهکار باشد و موعد پرداخت بدهی یک ماه بعد باشد (دین مؤجل)، سیاوش میتواند ضمانت را نیز موجل بپذیرد (یعنی تعهد او هم پس از یک ماه قابل مطالبه باشد). برعکس، اگر دین علی به رضا حال باشد، ضمانت هم به صورت حال تنظیم خواهد شد. بنابراین اصل کلی این است که ضمان تابع دین اصلی است، اما استثنائاتی هم در این زمینه وجود دارد.
آیا میتوان برخلاف اصل تبعیت توافق کرد؟ (نکات آزمونی)
گفتیم که اصل تبعیت در عقد ضمان میگوید وضعیت حال یا مؤجل بودن ضمان معمولا از دین اصلی پیروی میکند؛ اما طرفین میتوانند برخلاف آن هم توافق کنند. بنابراین ممکن است دین اصلی مؤجل باشد ولی ضمان حال قرار داده شود، یا برعکس. فراموش نکنید که این نکته از موارد مهم و آزمونی است.
برای مثال فرض کنید علی به رضا بدهکار است و زمان پرداخت بدهی سال 1407 تعیین شده است. اگر سیاوش ضامن شود، طرفین میتوانند توافق کنند که رضا همین حالا بتواند بدهی خود را از سیاوش مطالبه کند. در نتیجه، با وجود مؤجل بودن دین اصلی، تعهد ضامن حال محسوب میشود و با چنین وضعیتی روبرو میشویم:
- دین حال به نحو مؤجل ضمانت
- دین مؤجل به نحو حال ضمانت
تاثیر فوت یا ورشکستگی مدیون اصلی بر حال شدن دین ضامن ️
با توجه به آموزش کامل عقد ضمان در حقوق تجارت با استاد عرفان اسلامی و اشاره به مواد 705 و 706 قانون مدنی، اگر دین اصلی مؤجل باشد و مدیون اصلی فوت کند یا ورشکسته شود، ممکن است دین او نسبت به خودش حال شود؛ اما این موضوع باعث حال شدن تعهد ضامن نمیشود. در واقع ضامن همچنان تا رسیدن موعد مقرر مسئول پرداخت نیست. بنابراین حتی با فوت یا ورشکستگی مدیون اصلی، ضمانت همان حالت مؤجل خود را حفظ میکند و طلبکار نمیتواند زودتر از موعد به ضامن مراجعه کند.
جمعبندی آموزش کامل عقد ضمان در حقوق تجارت با استاد عرفان اسلامی
در نهایت، با شناخت دقیق مفهوم ضمانت، انواع کلیدواژه عقد ضمان و نکات مهمی مثل اصل تبعیت و آثار فوت یا ورشکستگی مدیون، میتوانید این مبحث مهم حقوق تجارت را سادهتر و عمیقتر یاد بگیرید. ضمنا در آکادمی دادرز کنار شما هستیم تا مسیر مطالعه آزمون وکالت در شرایط بحران را منظمتر، قابل فهمتر و با آرامش بیشتری پشت سر بگذارید.